Connect6 - หมากเรียงหก จารกรรมไซเบอร์ปฏิบัติการคอมมานโด

Connect6

เกมวางแผนที่ยุติธรรมที่สุด

นิยมเล่นกันในหมู่แฮกเกอร์และนักพัฒนา AI

📎เอาสั้นๆ Connect6 คือเกมอะไร? เล่นอย่างไร?

สั้นๆคือ

เกม OX

Connect6 เล่นเหมือนเกม OX (Tic-tac-toe) แค่เปลี่ยนจากเรียง 3 เป็นเรียง 6 ได้ก่อนชนะ โดยตาแรกหมากดำวางหมากเริ่ม 1 เม็ด จากนั้นสลับกันวางหมากตาละ 2 เม็ด

โดยมาตราฐานเกมนี้จะเล่นบนกระดานหมากล้อม 19x19 แต่แค่มีกระดาษกับดินสอก็เล่นเหมือนเกม OX ได้เลย โดยให้ O แทนหมากดำ และ X แทนหมากขาว
หากจะกล่าวอย่างถึงที่สุด Connect6 คือ วิวัฒนาการขั้นสูงสุดของเกม OX

Operation Connect6

โอเปอเรชั่นคอนเน็กซิกซ์

ภารกิจจารกรรมรหัสทมิฬ

เรื่องสั้นโดย กนกเกียรติ หริรักษ์หรรษา

หมายเหตุ: Connect6 เป็นเกมที่คิดค้นโดยศาสตราจารย์อู๋อี้เฉิง (吳毅成) ผู้เขียนนำเกมนี้มาเป็นแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์เรื่องสั้นเรื่องนี้

ยินดีต้อนรับสู่ศูนย์บัญชาการโอเปอเรชั่นคอนเน็กซิกซ์

ภารกิจของคุณไม่ใช่การยกทัพไปประจัญหน้า แต่คือการส่งหน่วยจารชนฝีมือฉกาจเข้าปฏิบัติการพิเศษคอมมานโดในการแทรกซึมจุดยุทธศาสตร์ระบบไซเบอร์ เพื่อขัดขวางและเชื่อมต่อโหนดส่งสัญญาณให้ครบหกจุดต่อเนื่องกัน หากคุณทำสำเร็จ ระบบข้อมูลความลับระดับชาติของฝ่ายตรงข้ามจะถูกเจาะทันที แต่ระวังให้ดี ข้าศึกก็กำลังส่งจารชนไซเบอร์ออกมาขัดขวางและเชื่อมต่อโหนดส่งสัญญาณเช่นกัน ทุกการตัดสินใจของคุณต้องใช้ความรอบคอบอย่างยิ่ง ในสงครามไซเบอร์ครั้งนี้ ฝ่ายที่เชื่อมต่อโครงข่ายได้สมบูรณ์ก่อนแม้เพียงเสี้ยววินาที คือผู้ที่จะกุมชัยชนะไว้ในมืออย่างเบ็ดเสร็จ

เตรียมตัวให้พร้อม ความมั่นคงของชาติขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของคุณ และจำไว้ให้ดี หากคุณหรือหน่วยของคุณล้มเหลว ทางเราจะปฏิเสธการรับรู้เรื่องปฏิบัติการของคุณทุกกรณี

Connect6 บนกระดานหมากล้อม 19x19

🮕 โลกแห่งหมากกระดาน
หากหมากล้อมเปรียบได้กับการทำสงครามแผ่อิทธิพล และตั้งค่ายของกองทัพเพื่อครองแผ่นดิน หมากรุกก็อาจเปรียบได้กับการประจัญบานสัปยุทธ์ของกองพลเพื่อเด็ดหัวแม่ทัพของศัตรู แต่สำหรับ Connect6 (คอนเน็คซิกซ์) อาจเปรียบได้กับ "ปฏิบัติการพิเศษแบบหน่วยคอมมานโด" เพื่อบรรลุภารกิจ โดยเน้นความแม่นยำ การแทรกซึม และการประสานงานที่เฉียบขาด!

聲東擊西

兵法三十六計的第六計

ส่งเสียงบูรพาฝ่าตีประจิม

กลยุทธ์ที่หกของพิชัยสงครามสามสิบหกกลยุทธ์

🎯 ทำไมต้องปฏิบัติการคอมมานโด?
เนื่องจากหมาก Connect6 เป็นเกมแบบนามธรรม ผมจึงทำการเปรียบเปรยสนุกๆ และแต่งเรื่องสั้นให้เห็นภาพว่า สำหรับผมนั้นมันเป็นเสมือนปฏิบัติการแบบคอมมานโด เพราะ Connect6 มีความพิเศษตรงที่เป็นเกมบุกที่ฉับไว ไม่มีการค่อยๆตั้งค่าย ไม่มีการค่อยๆยึดชัยภูมิ ใน Connect6 นั้นคือการจู่โจมสายฟ้าแลบหรือแทรกซึมภายใน เน้นคำนวณจังหวะสังหาร (Tactical) และด้วยการวางหมากตาละ 2 เม็ด เปรียบเสมือนหน่วยรบพิเศษที่ทำงานเป็นคู่ (Buddy system) คนหนึ่งเปิดทาง อีกคนจู่โจม หรือคนหนึ่งเจาะระบบ อีกคนปิดกั้นข้าศึก เป็นต้น หรือจะจู่โจมคู่หรือป้องกันคู่ก็ได้ แล้วแต่ยุทธวิธีเฉพาะหน้า การวางหมากจึงเป็นการส่งหน่วยคอมมาโดไปปฏิบัติภารกิจ ความผิดพลาดเพียงนิดเดียวในการวางแผนอาจหมายถึงภารกิจล้มเหลว เพราะเกมนี้ไม่มีการนับแต้ม มีเพียงบรรลุภารกิจให้ได้โดยเรียงให้ครบ 6 เม็ดเพื่อเชื่อมต่อตำแหน่งยุทธศาสตร์ให้ได้ก่อนเท่านั้น

แล้วสำหรับเพื่อนๆจินตนาการว่า Connect6 เป็นปฏิบัติการอะไรก็มาร่วมแบ่งปันกันได้ในคอมเม้นต์เลยนะครับ แต่ไม่ว่าจิตนาการเป็นอะไรมันก็น่าสนุกทั้งนั้นเลยนี่นะ

📜 ประวัติ Connect6 จากเกมกระดานที่เล่นกับลูกสาวสู่สมการความยุติธรรมระดับสากล
Connect6 (ตัวเลขต้องเขียนติดกันไม่เว้นวรรค) หรือรู้จักกันในชื่ออื่นๆ เช่น 六子棋 (ลิ่วจื่อฉี), 連六棋 (เลี๋ยนลิ่วฉี), หรืออาจเรียกภาษาไทยได้ว่า หมากเรียงหก ถูกเผยแพร่ในปี 2003 โดย ศาสตราจารย์อู๋อี้เฉิง (吳毅成) จากภาควิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์และวิศวกรรมศาสตร์ของมหาวิทยาลัยแห่งชาติเจียวทง (國立交通大學) แห่งไต้หวัน

ศาสตราจารย์อู๋อี้เฉิง
吳毅成

ศาสตราจารย์อู๋พัฒนาขึ้นมาขณะกำลังเล่นหมากโกโมกุ (Gomoku, หมากเรียงห้า) กับลูกสาว จึงอาจกล่าวได้ว่า Connect6 พัฒนาต่อยอดมาจากหมากโกโมกุ ซึ่งจากการพิสูจน์ทางคณิตศาสตร์พบว่าหมากโกโมกุนั้น หมากดำที่เริ่มก่อน ถ้าเดินอย่างสมบูรณ์แบบ ฝ่ายที่เริ่มก่อนจะเป็นผ่ายชนะเสมอ (ด้วยเหตุนี้จึงมีกฎเสริม หรือ Renju (連珠) ซึ่งเป็นโกโมกุที่มีข้อห้ามบางประการ เช่น ห้ามหมากดำวางหมากเม็ดเดียวแล้วเกิดการเรียง 3 เม็ดพร้อมกัน 2 แถว หรือ 4 เม็ดพร้อมกัน 2 แถว และห้ามเรียงกันเกิน 5 เม็ด จะแพ้ทันที เป็นต้น) หรือแม้แต่หมากรุก หรือหมากล้อมก็ไม่ใช่เกมที่ยุติธรรมอย่างสมบูรณ์ จนต้องมีกฎพิเศษขึ้นมาชดเชย เช่น ในหมากรุกสากลบางครั้งอาจตัดสินด้วยกฎ Armageddon chess ที่ให้หมากขาวซึ่งเป็นฝ่ายเดินก่อนมีเวลามากกว่าแต่ต้องชนะเท่านั้น ถ้าเสมอหมากดำจะชนะ (เป็นการใช้เวลามาชดเชย) หรือในหมากล้อมคือแต้มต่อ (Komi) ซึ่งเป็นแต้มพิเศษสำหรับหมากขาวที่เป็นฝ่ายเดินทีหลัง เป็นต้น เพื่อทำให้ยุติธรรมที่สุดเท่าที่จะทำได้

โดยเบื้องต้นในการพัฒนา Conncet6 ขึ้นมาก็เพื่อต้องการแก้ปัญหาความไม่ยุติธรรมโดยธรรมชาติของเกมตระกูลเรียงหมาก และด้วยความเรียบง่ายของมันกลายเป็นว่า Connect6 เป็นเกมที่ "ยุติธรรมที่สุดโดยธรรมชาติ" (Fair by nature) ไม่จำเป็นต้องมีกฎชดเชยใดใด มีแค่วิธีเล่นที่ตรงไปตรงมา ทั้งยังมีความซับซ้อนทางคณิตศาสตร์สูงมากกว่าหมากล้อม และได้บรรจุเข้าแข่งขันในรายการระดับโลกอย่าง Computer Olympiad อีกด้วย แต่ถึงกระนั้น ปัจจุบัน Connect6 ก็ยังไม่ได้รับความนิยมแพร่หลายมากนัก แต่นิยมเล่นกันในหมู่แฮ็กเกอร์และผู้พัฒนา AI และในประเทศไทยก็แทบไม่มีใครรู้จักกันเลยครับ ผมจึงอยากนำเสนอเกมดีๆแบบนี้ให้ได้รู้จักกันให้มากขึ้นอีกนิด

============================

🛠 วิธีการเล่น Connect6
ระบบ 1-2-2 หรือ 1+2n ของ Connect6 เรียบง่ายแต่ลึกซึ้ง

เป้าหมาย: ใครสามารถเรียงหมากสีของตนเป็นเส้นตรง (แนวตั้ง แนวนอน หรือแนวทะแยง) ต่อเนื่องกัน 6 เม็ดหรือมากกว่าได้ก่อน เป็นผู้ชนะทันที!

อุปกรณ์มาตราฐาน: ใช้กระดานหมากล้อม 19x19 และเม็ดหมากล้อมหมากขาวและหมากดำ ผู้เล่น 2 คน

วิธีเล่น:
ตาแรก หมากเปิดเกม หมากดำวางหมากเริ่มเกม 1 เม็ด ตำแหน่งใดก็ได้ (แต่โดยทั่วไปจะวางที่ตำแหน่งกลางกระดาน)

ตาถัดไป หมากขาวและหมากดำสลับกันวางหมาก ตาละ 2 เม็ด จุดใดก็ได้ จนกว่าจบเกม

ไม่มีการกินหมาก ไม่มีการบอกผ่าน เวลาเล่นประมาณ 10-60 นาที
ถ้าหมากเต็มกระดานแล้วยังไม่มีใครเรียงครบ 6 เม็ด เกมจะถือว่าเสมอ

สรุปสั้นๆ: หมากเริ่มลง 1 เม็ด จากนั้นสลับกันลงคนละ 2 เม็ด

ใครเรียงหมากต่อกันเหมือนเกม OX ได้ 6 เม็ดก่อนชนะ

============================

⚫⚪ ธรรมเนียมการเลือกสีหมาก
ปกติการกำหนดว่าใครจะเล่นสีอะไรอาจสุ่มเอาก็ได้เพื่อความยุติธรรม หรืออาจแล้วแต่ตกลงกันเลยก็ได้ แต่เนื่องจากเล่นบนกระดานหมากล้อมจึงอาจได้รับธรรมเนียมจากหมากล้อม ซึ่งมีธรรมเนียมดังนี้
ผู้อาวุโสหรือผู้ฝีมือสูงกว่าจะเป็นฝ่ายกำหมากขาวขึ้นมาจำนวนหนึ่งไว้ในมือ ผู้เยาว์หรือผู้ขอคำชี้แนะจะวางหมากดำลงบนกระดาน 1 เม็ด หรือ 2 เม็ด เพื่อทายว่าในกำมือนั้นเป็นจำนวนคู่หรือคี่โดยไม่เอ่ยปาก จากนั้นฝ่ายกำหมากขาวจะปล่อยหมากลงบนกระดานแล้วนับ ถ้าทายถูกฝ่ายทายจะได้เลือกสี ถ้าทายผิดฝ่ายกำจะได้เลือกสี ซึ่งโดยส่วนใหญ่มักจะเลือกสีดำ

🕹 เล่นได้ที่ไหนบ้าง

หากไม่มีกระดานหมากล้อมจะหาเล่นได้ที่ไหนบ้าง

• เล่นออนไลน์กับ AI ฟรีไม่ต้องสมัครอะไรได้ที่
• https://playabstractgames.com/en/connect-six/play/computer/
• https://arena.grandgames.net/en/connect6
• เล่นออนไลน์กับผู้คนทั่วโลกได้ที่ https://www.littlegolem.net/ เป็นเว็บรวมเกมกระดานแนววางแผนในตำนาน
• แอพในมือถือก็มีนะ (แม้จะมีให้เลือกน้อย) ลองค้นหาดูได้ครับด้วยคำว่า connect6
• สมุดกราฟเส้นตารางมาตรฐาน (5mm) ไม่ต้องพึ่งกระดานหมากล้อมหรือเทคโนโลยีไฮเทคใดใดก็ได้ แค่กระดาษกับดินสอก็เขียนในช่องเล่นเหมือน OX ได้เลย

䷹ ความสนุกและประโยชน์ที่ได้รับ

Connect6 เป็นเกมที่เล่นง่ายแต่เก่งยาก ในการเล่นจะให้ความรู้สึกเหมือนว่าคุณกำลังถอดรหัสระบบความปลอดภัยที่แน่นหนาที่ต้องวางแผนทุกวินาทีเพื่อให้ทันเวลา ทำให้คุณต้องตื่นตัวอยู่ตลอด และความสำเร็จจากการเรียงครบ 6 เม็ดได้ก่อน คือรางวัลที่พิสูจน์ว่าคุณคือจารชนมือพระกาฬ
แต่นอกเหนือจากความสนุก การก้าวเข้าสู่สมรภูมิ Connect6 คือการฝึกทักษะการตัดสินใจในสภาวะวิกฤต เพราะเกมบีบให้คุณต้องบริหารจัดการปัญหาหลายอย่างในเวลาเดียว (Multi-tasking) เหมือนในชีวิตจริงที่เมื่อเกิดปัญหามันไม่เคยมีปัญหาเดียว (คุณก็รู้) แต่มันจะประเดประดังถาโถมเข้ามาเต็มไปหมด เราต้องเลือกโฟกัสเฉพาะสิ่งสำคัญ ทั้งรุกและรับ ทั้ง "สร้างโอกาสให้ตนเอง" และ "ปิดกั้นภัยคุกคาม" ไปพร้อมกันให้สมดุลเท่าที่จะทำได้ ดั่งหยินและหยางที่เกื้อหนุนกัน คุณจะได้ฝึกการมองภาพรวมที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ (System thinking) และที่สำคัญที่สุดคือการฝึกความละเอียดรอบคอบ เพราะในปฏิบัติการคอมมานโดนี้ ความประมาทเพียงครั้งเดียวอาจหมายถึงการพ่ายแพ้ทั้งกระดาน มันจึงเป็นเกมที่ช่วยบ่มเพาะสมาธิและการวางแผนเชิงตรรกะที่เฉียบคม ซึ่งสามารถนำไปปรับใช้ได้จริงทั้งในการทำงานและการดำเนินชีวิต

แต่ก็ต้องเตือนไว้หน่อยว่า เกมนี้เป็นเกมที่จะทำให้ร่างกายตื่นตัวสูงปรี๊ดและใช้พลังงานอย่างมาก อารมณ์เหมือนการออกกำลังกายสมองแบบคาร์ดิโอ จึงไม่ควรเล่นหากร่างกายและจิตใจอ่อนล้านะครับ

🧠 วิถีแห่งสายลับ จากตรรกะสู่สหัชญาณแห่งจารชน
ในสมรภูมิ Connect6 ที่มีความเป็นไปได้มหาศาลเกินกว่าสมองมนุษย์จะคำนวณได้หมด เครื่องมือที่สำคัญที่สุดไม่ใช่แค่ตรรกะ แต่คือสหัชญาณ (Intuition) ซึ่งก็คือการตระหนักรู้ถึงรูปแบบ (Pattern recognition) อย่างฉับไว
การเล่นเกมนี้อย่างต่อเนื่องจะช่วยให้คุณมองเห็นการเชื่อมโยงของภาพรวมที่ซ่อนอยู่บนกระดานได้อย่างเป็นระบบ สายตาของคุณจะเริ่มตระหนักถึง "รัศมีอันตราย" และ "โครงข่ายโอกาส" โดยอัตโนมัติก่อนที่จะเริ่มคิดคำนวณด้วยซ้ำ สหัชญาณนี้เองที่จะช่วยให้จารชนสามารถตัดสินใจภายใต้สภาวะกดดันได้อย่างเฉียบคม ว่าเมื่อใดควรบุกทะลวงและเมื่อใดควรถอยมาตั้งหลัก เพื่อรักษาสมดุลแห่งชัยชนะ

คนทั่วไปอาจมองเห็นแค่การเรียงหมาก

แต่แฮ็กเกอร์มองเห็นการเจาะผ่านชั้น Protocol

เพื่อไปให้ถึง Root Access

⚖ ประเด็นเรื่องความยุติธรรม
โดยหลักการแล้ว เกมที่มีความซับซ้อนสูงอย่างหมากล้อมหรือหมากรุก ก็ยังไม่สามารถกล่าวอ้างได้อย่างเต็มปากว่ามีความยุติธรรมสัมบูรณ์ (เพราะฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจมีความได้เปรียบเล็กน้อยเสมอ) ดังนั้น ในแง่ของความยุติธรรม เราจึงต้องพิจารณาจากมุมมองดังต่อไปนี้

• สำหรับ Connect6 ทุกครั้งที่มีการวางหมากหนึ่งตา (2 เม็ด) ฝ่ายเดินหมากจะกลายเป็นฝ่ายที่มีหมากบนกระดานมากกว่าคู่ต่อสู้ 1 เม็ดเสมอ ลักษณะที่เป็นธรรมชาตินี้เองที่ทำให้ Connect6 มีความยุติธรรมในตัวเองสูงมาก ไม่เอนเอียงไปทางผู้เล่นฝั่งใดฝั่งหนึ่ง (ในขณะที่เกมอื่นฝ่ายที่เดินทีหลังจะมีตำแหน่งหมากเท่ากับหรือน้อยกว่าอีกฝ่ายเสมอ) ซึ่งหากเปรียบเทียบกับโกโมกุแล้ว Connect6 ถือเป็นเกมที่ยุติธรรมกว่าอย่างเห็นได้ชัด
• ในปัจจุบันศาสตราจารย์อู๋ได้พัฒนาโปรแกรม Connect6 โดยโปรแกรมได้ทดลองจำลองรูปแบบการเปิดเกม 1,283 รูปแบบ และให้คอมพิวเตอร์แข่งกับตัวมันเอง ผลปรากฏว่าจนถึงปัจจุบันยังไม่พบรูปแบบการเปิดเกมใดที่ทำให้ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดได้เปรียบอย่างมีนัยสำคัญ
• นอกจากนี้ ศาสตราจารย์อู๋ยังได้พิสูจน์ให้เห็นว่าหมากขาวไม่สามารถหลีกเลี่ยงการปะทะได้ มิฉะนั้นฝ่ายดำจะเป็นฝ่ายชนะทันที ทฤษฎีนี้เป็นกลไกบังคับให้ทั้งสองฝ่ายต้องเริ่มเข้าขับเคี่ยวสัประยุทธ์กันตั้งแต่จุดกึ่งกลางกระดาน
• จากสถิติและการแข่งขันระหว่างโปรแกรมคอมพิวเตอร์ พบว่า Win Rate ของดำและขาวใกล้เคียงกันมาก คือ ~50% (ในขณะที่เกมอื่น ฝ่ายเดินก่อนจะมี Win Rate ~55%) แน่นอนว่าความยุติธรรมที่แท้จริงยังต้องการกรณีศึกษาจากการเล่นจริงและการพิสูจน์ผ่านกาลเวลาอย่างยาวนานต่อไป

🏁 ปัจฉิมบท

โดยกติกามาตราฐานกระดานหมาก Connect6 จะใช้กระดานหมากล้อมมาตราฐานขนาด 19x19 เพราะเป็นกระดานที่ใหญ่ที่สุดที่คนทั่วไปจะมีได้ แต่ในทางทฤษฏี เกมนี้ไม่มีการกำหนดขอบเขตกระดาน (ดังนั้นไม่จำเป็นต้องสมมาตรก็ได้ แต่ต้องมากกว่า 6x6 ขึ้นไป ส่วนใหญ่แนะนำขั้นต่ำที่ 15x15) และสามารถเพิ่มขนาดขึ้นเรื่อยๆได้ตามฝีมือของผู้เล่น ทำให้สามารถมีจุดวางหมากไม่มีที่สิ้นสุด ซึ่งเป็นไปเพื่อความยุติธรรมสูงสุด โดยไม่ต้องการให้จบเกมเพียงเพราะติดมุมหรือติดขอบ แต่กระดานขนาดอนันต์ในทางปฏิบัติย่อมเป็นไปไม่ได้ ทำให้กระดานขนาดใหญ่ที่สุดสำหรับมืออาชีพที่เคยมีการเล่นกันคือ 59x59 (ขนาดของหมากล้อมมาตราฐานเก้าแผ่นต่อกันเป็นจัตุรัส) ดังนั้น ถ้าว่าตามทฤษฎีแล้ว หาก Connect6 ใช้กระดานขนาดอนันต์จริงๆ ความซับซ้อนของปริภูมิสถานะ (State space) และความเป็นไปได้ของเกมก็จะไร้ขีดจำกัดตามไปด้วย เป็นการปลดปล่อยหมากจากการถูกจำกัดด้วยขอบกระดาน ทำให้ยุทธศาสตร์การเชื่อมต่อเป็นอิสระอย่างแท้จริง

Connect6 คือเกมกลยุทธ์ที่ลึกซึ้งแต่เข้าถึงง่ายที่สุดเกมหนึ่งของโลก หากคุณไม่มีกระดานหมากล้อม ไม่เป็นไรเลย เพียงแค่มีกระดาษกับดินสอ คุณก็สามารถเปิดปฏิบัติการคอมมานโดได้ทันที! แค่ตีเส้นให้มากกว่า 6x6 หรือมาตราฐานที่ 19x19 หรือจะมากกว่าไปเท่าไหร่ก็ได้ หรือปริ้นไฟล์บันทึกหมากล้อมมาใช้ก็ได้ ตอนเล่นก็แค่เขียน O และ X ไว้บนจุดตัดก็เพียงพอแล้ว (ถ้าเขียนแบบบันทึกหมากล้อมด้วยดินสอสีเดียว หมากดำมักเขียนวงกลมแล้วใส่ตัวเลข ส่วนหมากขาวจะเขียนแค่ตัวเลขลงไปเลย เป็นการบันทึกเกมไปในตัวทีเดียว) หรือจะทำเป็นช่องหรือใช้สมุดกราฟเส้นตารางมาตรฐาน (5mm) แล้วเขียนในช่องเหมือนเกม OX ก็ได้เหมือนกัน (หรือใช้สัญลักษณ์เท่ๆของตัวเองแทน OX ก็ได้นะ)

ลืมความซ้ำซากของเกม OX ที่เล่นกี่ทีก็ลงเอยด้วยการเสมอไปได้เลย เพราะใน Connect6 ทุกตาคือการตัดสินใจที่ชี้เป็นชี้ตาย คุณและเพื่อนหรือคนในครอบครัวจะได้ฝึกฝนประลองตรรกะและสหัชญาณในระดับที่ลึกกว่า ตื่นเต้นกว่า แต่เล่นง่ายพอๆกับเกม OX

แล้วคุณจะพบว่าพลังแห่งการวางหมาก 2 เม็ด หรือพลังของคู่หูที่เข้าขากันนั้น สามารถพลิกโลกของหมากกระดานได้จริงๆ

เอาละเหล่าว่าที่สายลับ กางสมุดกราฟแล้วเริ่มเจาะระบบกันเลย!

ขอให้สนุกกับ Connect6 นะครับ ^_^

แถม

นักเล่น Connect6 มืออาชีพส่วนใหญ่ในปัจจุบันเล่นบนกระดานหมากล้อมขนาด 19x19 อย่างไรก็ตาม หลายคนเชื่อว่าเมื่อถึงที่สุด Connect6 จะเป็นเกมที่จบลงด้วยการเสมอ ทางผู้พัฒนาเกมนี้จึงคิดว่าอาจจำเป็นต้องเพิ่มกฎ ข้อเสนอของเขาเมื่อปี 2007 คือ ให้ใช้กระดานขนาด 59x59 หรือเมื่อวางตัวหมากจนเต็มกระดานแต่ไม่มีเรียงหกเลย ผู้ที่มีกลุ่มเรียงห้ามากกว่าอีกฝ่ายจะเป็นผู้ชนะ ถ้าจำนวนกลุ่มเรียงห้ายังคงเท่ากัน ผู้ที่มีกลุ่มเรียงสี่มากกว่าจะเป็นผู้ชนะ เป็นต้น

ข้อเสนอข้างต้นเป็นไปเพื่อไม่ให้ Connect6 มีการเสมอนั่นเอง แต่ข้อเสนอนี้ยังเป็นเพียงกติกาทางเลือกเท่านั้น แต่หากจะมีการนับกลุ่มหมากจริงๆ ลักษณะเกมอาจเปลี่ยนไปเป็นการสะสมกลุ่มหมากแทนที่จะเรียงหก จากข้อเสนอนี้ ผมคิดว่าการเพิ่มขนาดกระดานจะตรงตามเจตนารมณ์ที่ว่าด้วยทฤษฎีกระดานไร้ขอบเขตมากกว่า

ดังนั้น ในการแข่งขันจริงบนกระดานที่มีขอบเขตจำกัดจะมีการเสมอก็เหมาะสมแล้วล่ะครับ ไม่จำเป็นต้องหลีกเลี่ยงการเสมอก็ได้ เพราะในระดับมืออาชีพนั้น การที่ทั้งสองฝ่ายเดินหมากอย่างไร้ที่ติจนเสมอกัน ก็อาจถือเป็นเครื่องพิสูจน์ความสมดุลของเกม Connect6 ไปในตัว เพราะมันแสดงให้เห็นว่าไม่มีใครมีความได้เปรียบทางกติกามากไปกว่ากัน

เรื่องนี้ก็อาจต้องพิจารณากันอีกยาวๆจึงจะสรุปได้ แต่ในทางปฏิบัติกรณีเสมอนั้นเกิดขึ้นได้ยากครับ

🕵 ภารกิจจารชนสองหน้า - การเล่น Connect6 คนเดียว

五間之事，主必知之，知之必在于反間，故反間不可不厚也。

 孫子兵法

用間

ภารกิจของห้าจารชน, เจ้านายต้องรู้, จะรู้ได้ก็ต้องอยู่ที่จารชนสองหน้า, เหตุนี้จารชนสองหน้าไม่อาจไม่ถนอม.

-พิชัยสงครามซุนจื่อ

บทที่สิบสาม การใช้จารชน

หากคุณหาคู่เล่นไม่ได้และไม่อยากเล่นกับ AI การสวมบทเป็นจารชนสองหน้าให้กับทั้งสองฝ่าย ด้วยการประลองกับตัวเองบนสมุดกราฟ คือวิถีแห่งการฝึกฝนที่ล้ำลึกที่สุด การเล่นคนเดียวไม่ใช่เรื่องน่าเบื่อ แต่มันคือการวิปัสสนาเชิงกลยุทธ์ ที่คุณต้องรู้ตัวว่ากำลังทำภารกิจอยู่กับฝ่ายใดในขณะนั้น สำหรับใน Connect6 กฎเหล็กมีเพียงข้อเดียวคือต้องมอบท่าเดินที่ดีที่สุดให้กับทั้งสองฝ่ายเสมอ การฝึกเช่นนี้จะช่วยทลายจุดบอดของสติปัญญาตัวเอง บีบให้คุณต้องอ่านใจตัวเองและก้าวข้ามขีดจำกัดเดิมๆในสมรภูมิไร้ขอบเขตแห่งนี้ ชัยชนะที่แท้จริงในการฝึกเล่นคนเดียวไม่ใช่การที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งชนะ แต่คือการที่คุณสามารถขัดเกลาตนเองจนกลายเป็นยอดจารชนที่อ่านทุกโครงข่ายสัญญาณได้อย่างทะลุปรุโปร่ง

สำหรับซุนวูนั้น จารชนสองหน้า คือ สุดยอดสายลับที่ทุกกองทัพต้องหามาให้ได้ไม่ว่าจะต้องจ่ายเท่าไหร่ก็ตาม

Connect6 มีความซับซ้อนสูงกว่าหมากล้อมได้อย่างไรในขนาดกระดานที่เท่ากัน?

หากกล่าวถึงความซับซ้อนในเชิงปริภูมิสถานะ (State-Space Complexity) (จำนวนรูปแบบการจัดวางหมากทั้งหมดที่เป็นไปได้บนกระดาน) ในจุดนี้ Connect6 กับหมากล้อมบนกระดาน 19x19 อาจจะไม่ต่างกันเพราะมีจำนวนจุดตัดเท่ากัน (361 จุด)

แต่ในแง่ของการอ่านหมาก ทั้งสองเกมกลับอยู่คนละมิติ หมากล้อมเราเดินตาละ 1 เม็ด แต่ใน Connect6 หลังจากตาแรกของดำ ทุกฝ่ายจะลงหมากได้ 2 เม็ดพร้อมกัน ทีนี้สมมุติว่ามีตำแหน่งว่างบนกระดาน N จุด จำนวนตำแหน่งที่คุณอาจเลือกวางหมาก 2 เม็ดลงไป คือ [N(N-1)]/2 หากสมมุติว่าบนกระดานเหลือที่ว่าง 360 จุด ในหมากล้อมคุณมีทางเลือก 360 ทาง แต่ใน Connect6 คุณจะมีทางเลือกถึง (360x359)/2 = 64,620 ทางเลือกในตาเดียว!

ตัวเลขระหว่าง 64,620 เทียบกับ 360 จะเห็นว่าในตาเดียวของ Connect6 มีความเป็นไปได้มากกว่าหมากล้อมถึงประมาณ 179.5 เท่า นี่คือเหตุผลที่ทำให้ค่าความซับซ้อนของการตัดสินใจแบบแผนภูมิต้นไม้ (Game tree complexity) ของ Connect6 พุ่งทะยานไปสูงมากครับ

แต่ความโหดที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ตาเดียว แต่อยู่ที่การอ่านหมากล่วงหน้า หากคุณต้องอ่านหมากล่วงหน้าแค่ 1 ตา ว่าฝ่ายตรงข้ามจะเดินอย่างไร (รวมเป็น 2 ตา)

หมากล้อม คือ 360x359 = 129,240 รูปแบบ (หลักแสน)

Connect6 คือ [(360x359)/2]x[(358x357)/2] = 4,129,411,860 รูปแบบ (หลักสี่พันล้าน)

เพียงแค่อ่านหมากล่วงหน้าหนึ่งตา (เราเดินแล้วอีกฝ่ายเดิน) Connect6 ก็สร้างความซับซ้อนไปถึง 4.1 พันล้านรูปแบบ ในขณะที่หมากล้อมอยู่แค่หลักแสนต้นๆ นี่คือความโหดของ Connect6 ในเชิงคณิตศาสตร์ครับ (และมืออาชีพอาจอ่านหมากล่วงหน้าได้ถึง 20 ตา!)

แม้ตัวเลขของ Connect6 จะสูงกว่ามาก แต่ในเชิงการเล่น หมากล้อมยังคงมีความซับซ้อนในแง่ของการประเมินค่าตำแหน่ง (Position evaluation) ที่มากกว่า (เนื่องจากความไม่แน่นอนของหมากที่ยังเดินไม่จบ) เพราะหมากล้อมเป็นเกมพื้นที่ที่หมากเม็ดเดียวอาจส่งผลกระทบต่อทั้งกระดานในระยะยาว ส่วน Connect6 คือเกมฉับพลันที่มีเป้าหมายเผด็จศึกชัดเจน ความซับซ้อนจึงหนักไปที่การคำนวณเชิงแทคติคอล (Tactical calculation) ที่เกินขีดจำกัดของตรรกะมนุษย์ ผู้เล่นจึงต้องก้าวข้ามการคำนวณในสภาวะข้อมูลล้นเกินไปสู่การใช้สหัชญาณและการจดจำรูปแบบเพื่อตัดกิ่งทางเลือกนับล้านทิ้งไป และโฟกัสเพียงจุดวิกฤตที่ส่งผลต่อความเป็นความตายเท่านั้น

ทุกกระดานของ Connect6

คือศิลปะแห่งตรรกะเพียงหนึ่งเดียวในจักรวาล

ซึ่งไม่มีทางซ้ำกันได้เลยในชั่วชีวิต

อ้างอิงและแนะนำศึกษาเพิ่มเติม

https://en.wikipedia.org/wiki/Connect6

https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%80%A3%E5%85%AD%E6%A3%8B

https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%81%B2%E6%9D%B1%E6%93%8A%E8%A5%BF

https://boardgameguys.com/connect6/

https://web.archive.org/web/20070630222220/http://www.connect6.org/

https://ctext.org/art-of-war/use-of-spies/zh

https://dev.to/hzyhhzy/openings-of-connect6-4004 วิเคราะห์การเปิดเกมด้วย AI

มิติแห่งหมากกระดาน - การเดินทางผ่านห้วงความคิดและกลยุทธ์

ภาพวาดในสุสานของพระราชินีเนเฟอร์ตารี (1295-1255 ปีก่อนคริสตกาล) ทรงเครื่องประดับศีรษะเป็นรูปนกแร้งและหมวกโมเดียส กำลังเล่นหมากกระดาน

ในโลกแห่งหมากกระดาน พื้นที่สี่เหลี่ยมเล็กๆบนแผ่นกระดาน ไม่ได้เป็นเพียงแค่ที่วางตัวหมากเท่านั้น แต่คือแบบจำลองของจักรวาล ตรรกะ และจิตวิทยา เมื่อเราพูดถึงมิติของเกม เราไม่ได้หมายถึงรูปทรงเรขาคณิต แต่หมายถึงชั้นความซับซ้อนที่ผู้เล่นต้องเผชิญ ยิ่งมิติสูงขึ้น ปัจจัยที่ต้องนำมาขบคิดตัดสินใจก็ยิ่งซับซ้อนและแปรผันมากขึ้นตามลำดับ
ในบทความนี้ เรามาเรียนรู้และทำความรู้จักกับหมากกระดานที่ยิ่งใหญ่ไปพร้อมๆกันในมุมมองของมิติที่แตกต่าง ไม่พูดพล่ามทำเพลงให้มากความแล้ว งั้นเรามาเริ่มกันเลยครับ

หมากฮอส (Checkers) - มิติแห่งแรงปะทะ (2D)

หมากฮอสคือจุดเริ่มต้นที่บริสุทธิ์ของตรรกะ เปรียบเสมือนการสู้กันในสองมิติที่เน้นแรงปะทะเชิงเส้น ความซับซ้อนของมันอยู่ที่การคำนวณลำดับการกินและการบีบให้ฝ่ายตรงข้ามเดินในทางที่ถูกบังคับ (Forced Move) มันคือศิลปะแห่งการมองการณ์ไกลในแนวระนาบ ที่ความผิดพลาดเพียงก้าวเดียวอาจหมายถึงการพ่ายแพ้ทั้งกระดาน เสน่ห์ของหมากฮอสคือความเรียบง่ายที่ซ่อนความเฉียบคมดุจใบมีดโกน

โอเทลโล่ (Othello, Reversi) - มิติแห่งการพลิกผันและพลวัต (2.5D)

โอเทลโล่ขยับมิติขึ้นมาด้วยมิติพิเศษของการเปลี่ยนฝ่าย ตัวหมากแต่ละเม็ดมีศักดิ์เท่ากัน แต่แฝงไปด้วยพลังแห่งการพลิกผัน มิตินี้สอนให้เราเข้าใจว่าตำแหน่งที่ครอบครองอยู่อาจไม่ใช่ของเราตลอดไป และศัตรูในวันนี้อาจกลายเป็นพวกเราในวันหน้าเพียงแค่วางตัวหมากให้ถูกตำแหน่งเพียงเม็ดเดียว เกมนี้สอนให้รู้จักรักษาชัยภูมิที่มั่นคงท่ามกลางกระแสที่อาจเปลี่ยนแปลงได้ทุกวินาที

หมากรุก (Chess) - มิติแห่งลำดับชั้นและชัยภูมิ (3D)

เมื่อเข้าสู่หมากรุก มิติที่สามจะถูกเพิ่มเข้ามาผ่านความต่างของอำนาจ ตัวหมากแต่ละตัวมีศักดิ์และสิทธิ์ไม่เท่ากัน เช่น ขุน, เรือ, ม้า, เบี้ย ฯลฯ การเล่นหมากรุกจึงไม่ใช่แค่การปะทะ แต่คือการประสานงานของกองทัพที่มีความหลากหลาย เกมนี้สอนเรื่องการบริหารทรัพยากรและการช่วงชิงชัยภูมิ (Positioning) ซึ่งตัวหมากแต่ละตัวต้องหนุนเสริมกันและกัน มิติของหมากรุกคือภาพจำลองของโครงสร้างสังคมและการสัประยุทธ์ที่เป็นระบบ หมากรุกในมิตินี้มีหลายชนิด เช่น หมากรุกสากล, หมากรุกไทย, หมากรุกจีน เป็นต้น

โชกิ หมากรุกญี่ปุ่น (将棋, Shogi) - มิติแห่งวัฏจักร (3.5D)

โชกิมีรากฐานเดียวกับหมากรุก แต่เพิ่มมิติพิเศษที่เรียกว่า การวางตัวหมากคืนสนาม (Drop Rule) ในขณะที่หมากรุกชนิดอื่นตัวหมากที่ถูกกินไปแล้วในจะออกจากเกมไปเลย แต่ในโชกิ หมากของศัตรูที่เรากินได้จะกลับมาเป็นกำลังพลของเราเพื่อวางกลับลงในกระดานอีกครั้ง มิตินี้เปลี่ยนธรรมชาติของเกมหมากรุก จากการฆ่าเชลยมาเป็นการเกลี้ยกล่อมเชลยให้มาเป็นพวก (การหมุนเวียนแลกเปลี่ยนทรัพยากร) ทำให้สถานการณ์บนกระดานมีการซ้อนทับและความผันผวนสูงกว่าเดิม เพราะหมากที่ถูกกินไปแล้วไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของบทบาทใหม่

โกะ หมากล้อม (圍棋, 碁, Go game) - มิติแห่งอิทธิพลและกาลเวลา (4D)

หมากล้อมได้ข้ามพ้นจากเรื่องชนิดของตัวหมากไปสู่เรื่องของพื้นที่และความว่าง หมากแต่ละตัวที่วางลงไปอาจไม่ส่งผลทันที แต่จะแผ่อิทธิพลไปทั่วกระดานในอีกร้อยตาข้างหน้า นี่คือมิติที่สี่ที่เชื่อมโยงกับกาลเวลาและพลังงานที่มองไม่เห็น ผู้เล่นหมากล้อมไม่ได้สู้กันเพื่อเด็ดหัวแม่ทัพ แต่สู้กันเพื่อครอบครองพื้นที่และอิทธิพลที่กว้างใหญ่กว่า เกมนี้จึงสะท้อนปรัชญาเรื่องการดำรงอยู่และการขยายตัวของสรรพสิ่งในจักรวาล

คอนเน็กซิกซ์ หมากเรียงหก (Connect6, 六子棋) - มิติแห่งจังหวะซ้อนและความเร็ว (4.5D)

หากหมากล้อมคือการไหลตามกาลเวลาอย่างนุ่มนวล คอนเน็กซิกซ์ก็คือการเร่งเวลาให้บีบคั้นยิ่งขึ้น การเรียงหมากให้ได้หกเม็ดด้วยกฎการสลับกันวางหมากตาละ 2 เม็ด มิติที่เพิ่มเข้ามานี้จะสร้างสภาวะที่เรียกว่าจังหวะซ้อนหรือการกระทำคู่ขนาน ที่ผู้เล่นต้องรับมือภัยคุกคามและสร้างโอกาสในสองตำแหน่งพร้อมกันในตาเดียว เกมนี้สอนให้เรามองเห็นการประสานงานของโครงข่ายแห่งความเป็นไปได้ที่มากกว่าจุดเดียว และฝึกการตัดสินใจที่เฉียบคมในสภาวะที่สถานการณ์เปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันแบบทวีคูณ

แบ็กแกมมอน (Backgammon) - มิติแห่งความน่าจะเป็นและจิตวิทยา (5D)

ในขณะที่หมากกระดานที่ผ่านมาเป็นเกมแห่งตรรกะบริสุทธิ์ที่เห็นข้อมูลครบถ้วน (Perfect Information) แบ็กแกมมอนได้เพิ่มมิติที่ห้าเข้ามา นั่นคือ ความไม่แน่นอนของโชคชะตาผ่านลูกเต๋า และมิติของจิตวิทยาผ่าน Doubling Cube การต้องตัดสินใจภายใต้สภาวะที่ควบคุมไม่ได้ 100% คือการจำลองชีวิตจริงที่สมบูรณ์ที่สุด ผู้เล่นต้องบริหารความเสี่ยงภายใต้เมฆหมอกแห่งความผันผวน นี่คือเกมที่สอนให้มนุษย์ถ่อมตัวต่อโชคชะตา แต่ยังคงใช้ปัญญาเพื่อหาทางรอดที่เหมาะสมที่สุดไปพร้อมกัน

วิถีแห่งหมากกระดาน
ไม่ว่าจะเป็นเกมมิติใด ทุกหมากกระดานต่างมีคุณค่าในตัวเอง หมากฮอสสอนความแม่นยำ โอเทลโล่สอนการพลิกแพลง หมากรุกสอนระบบระเบียบ โชกิสอนเรื่องโอกาส หมากล้อมสอนการมองภาพรวม คอนเน็กซิกซ์สอนจังหวะที่เฉียบคม และแบ็กแกมมอนสอนการอยู่ร่วมกับความเปลี่ยนแปลง การเลือกเล่นเกมใดเกมหนึ่งจึงไม่ใช่เรื่องของการเลือกระดับความฉลาด แต่เป็นการเลือกเครื่องมือที่เราต้องการจะใช้ฝึกฝนจิตใจของเราเองในขณะนั้น

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุด ที่ขาดไม่ได้เลย สำหรับการเล่นหมากกระดาน คือ ความสนุก และมิตรภาพ หากเล่นแล้วสูญเสียสิ่งใดสิ่งหนึ่งไประหว่างทาง หยุดเล่นแล้วไปพักก่อนจะดีกว่า

ขอให้มีความสุขกับการเล่นหมากกระดานครับ ^_^

หมากกระดานวิถีเต๋า - หมากล้อมในฐานะกระจกส่องใจและการบำเพ็ญที่ถูกลืมเลือน

ในบรรณพิภพของปราชญ์จีนโบราณ สี่ศิลปะของปัญญาชน ฉินฉีชูฮว่า (琴棋書畫) อันประกอบด้วย ดนตรี (琴), หมากกระดาน (棋), อักษรวิจิตร (書), และ การวาดภาพ (畫) ไม่ได้ถูกบัญญัติขึ้นเพื่อความรื่นเริงหรือการแสดงความสามารถทางสังคมเพียงอย่างเดียว แต่สิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องมือสำหรับการขัดเกลาจิตใจของปราชญ์จีนในสมัยโบราณ โดยเฉพาะฉี (หมากกระดาน) ที่มักหมายถึงหมากล้อม (圍棋 - เว๋ยฉี) ปราชญ์มองว่าเป็นจักรวาลจำลองเพื่อให้มนุษย์ได้เรียนรู้สัจธรรมของโลกผ่านกระดานที่มี 361 จุด ซึ่งแทนจำนวนวันในหนึ่งปี และหมากขาวดำแทนหยินหยาง การวางหมากคือการจัดระเบียบฟ้าดินโดยมนุษย์ เป้าหมายไม่ใช่การทำลายล้างคู่ต่อสู้ แต่คือการหาความสมดุลร่วมกัน

ดนตรี (琴) เพื่อฟังเสียงภายในและชำระล้างจิตใจ

หมากกระดาน (棋) เพื่อฝึกกลยุทธ์และการยอมรับกฎแห่งสมดุล

อักษรวิจิตร (書) เพื่อฝึกสมาธิและควบคุมชี่

การวาดภาพ (畫) เพื่อฝึกการมองเห็นความงามและความว่าง

การบำเพ็ญเต๋าผ่านกระดานเหลี่ยมหมากกลม
สำหรับการบำเพ็ญตามวิถีปราชญ์ หมากล้อมคือการฝึกฝนเพื่อเข้าถึงสภาวะที่หัวคิดและหัวใจหลอมรวมเข้าด้วยกัน ในการแข่งขัน เรามักเดินหมากเพื่อเอาชนะ แต่ในการบำเพ็ญ ปราชญ์ใช้หมากเพื่อลดทอนอัตตาตัวตน ทุกครั้งที่โลภอยากได้พื้นที่มากเกินไปปรากฏขึ้น หมากจะซ่านเซ็นและอ่อนแอ การสละหมากจึงไม่ใช่เพียงยุทธวิธี แต่คือการฝึกจิตให้ปล่อยวางความยึดมั่นจากตัวกูของกู

ในหมากกระดานที่เป็นตรรกะบริสุทธิ์อย่างหมากล้อม ความพ่ายแพ้คือกระจกที่สะท้อนข้อจำกัดของสติปัญญามนุษย์ ปราชญ์ใช้การยอมรับความพ่ายแพ้เพื่อสยบความลำพองใจ เรียนรู้ที่จะยิ้มให้กับการอ่านหมากที่ผลลัพธ์อาจไม่เป็นไปอย่างที่คิด และยอมรับว่าแม้จะพยายามเพียงใด ฟ้าดิน (กฎธรรมชาติบนกระดาน) ย่อมเที่ยงธรรมเสมอ

ปราชญ์โบราณไม่ได้ใช้หมากล้อมเพื่อการคำนวณเพียงอย่างเดียว แต่เขาใช้หมากล้อมเพื่อเข้าถึงสภาวะอู๋เหวย (無為) คือการกระทำที่สอดคล้องกับจังหวะของธรรมชาติ ลื่นไหลไร้ฝืน เมื่อบำเพ็ญตนวันแล้ววันเล่า จนมองเห็นรูปทรงของความสมดุล หัวคิดจะหยุดการคำนวณอย่างเอาเป็นเอาตาย แล้วหัวใจจะใช้สหัชญาณ (Intuition) ในการวางหมากลงในจุดที่มันควรอยู่ ด้วยใจที่เบาสบาย

การสนทนาด้วยมือ และอานาปานสติ
โส่วทั๋น (手談) หรือการสนทนาด้วยมือ โดยใช้กระดานเป็นสื่อกลาง เป็นการเล่นหมากล้อมเพื่อสัมผัสถึงจิตใจของอีกฝ่ายและจิตใจตนเอง เป็นการสื่อสารที่ข้ามพ้นถ้อยคำ

การวางหมากแต่ละตัวถูกกำกับด้วยลมหายใจ (ชี่) หากจิตใจสั่นคลอน หมากที่วางจะไร้พลัง ปราชญ์จึงฝึกให้ใจนิ่ง แม้ในจังหวะที่ถูกล้อมกรอบ การเล่นหมากล้อมในอดีตมักเล่นในพื้นที่สงบ เพื่อหลีกหนีจากโลกธรรมแปด ทำให้กระดานหมากเป็นพื้นที่ปลอดภัยในการเผชิญหน้ากับกิเลสอันละเอียดอ่อนในตนเอง

เงาที่ทาบทับ เมื่อกระดานหมากล้อมกลายเป็นเพียงสนามประลอง
ทว่า ในโลกปัจจุบัน วิถีแห่งปราชญ์ได้ถูกบดบังด้วยม่านหมอกแห่งการแข่งขัน ทุกวันนี้หมากล้อมถูกพัฒนาให้กลายเป็นสมรภูมิสมองที่ดุดัน ป่าวประกาศว่าเป็นเกมของอัจฉริยะ พยายามเป็นเหมือน AI ที่ต้องอ่านหมากให้แม่นยำที่สุด จนสูญเสียความสุนทรีย์และความสงบในใจไป การเล่นหมากล้อมจากความสนุกกลายเป็นความเครียด เพื่อสั่งสมชัยชนะ แต่ไม่ได้สั่งสมความว่าง ส่งเสริมการเพิ่มพูน แต่ไม่ส่งเสริมการลดทอน เมื่อความผิดพลาดถูกมองว่าเป็นความล้มเหลวที่ต้องถูกเยาะเย้ย หัวใจของการบำเพ็ญจึงมอดดับลง

ในวันที่ทุกคนจ้องจะเอาชนะกัน การสนทนาด้วยมือจึงกลายเป็นการตะคอกใส่กัน บ้างก็หยิบยืมตรรกะอันสมบูรณ์แบบของ AI มาเพื่อหวังชัยชนะเพียงอย่างเดียว แต่ในการบำเพ็ญ การสนทนาด้วยมือนั้น คือการทำความรู้จักตัวตนผ่านการตอบสนอง เป็นการสะท้อนไม่ใช่การประลอง เมื่อท่านเดินหมากเข้าเบียด มันไม่ใช่แค่การเอาพื้นที่ แต่มันคือการถามว่า "ท่านยึดติดกับตรงนี้แค่ไหน?" หากเขาตอบโต้ด้วยความโกรธ ท่านจะเห็นความมุทะลุ หากเขาถอยหนีทั้งที่สู้ได้ ท่านจะเห็นความหวาดระแวง ไม่ใช่ว่าท่านเดินหมากไม่ดี แต่อัตตาของเขากระเพื่อมเอง

การสนทนาด้วยมือที่แท้จริง คือการเดินหมากเพื่อให้เราและคู่เล่นได้เห็นข้อบกพร่องของตนเอง โดยมีกระดานเป็นกระจกที่สะท้อนเงาของทั้งสองฝ่ายพร้อมกัน และในขณะเดียวกัน เราก็เรียนรู้ความอดทนของตนเองเมื่อต้องเล่นกับคนที่ฝีมือต่างกัน การที่ท่านพบว่าคู่ต่อสู้ฝีมืออ่อนกว่า ไม่ได้หมายความว่าเขาด้อยกว่าในฐานะมนุษย์ และการที่ท่านพบว่าคู่ต่อสู้เก่งกว่า ก็ไม่ได้แปลว่าท่านด้อยกว่าในฐานะมนุษย์เช่นกัน การสนทนาด้วยมืออันงดงามจึงเป็นการที่ทั้งสองฝ่ายต่างพึงพอใจในความสมดุลที่เกิดขึ้นบนกระดาน เหมือนการร่ายรำที่ไม่มีใครจ้องจะเอาชนะใคร ไม่มีใครเหนือกว่าใครในฐานะมนุษย์ แต่เป็นการวาดภาพร่วมกัน บรรเลงดนตรีและร่ายรำร่วมกันบนกระดาน

แต่ด้วยจิตวิญญาณแห่งการแข่งขันในปัจจุบัน ซึ่งดูเหมือนจะมีเพียงสายเดียวที่เหลืออยู่ เราไม่ได้สนทนาด้วยมือกันอีกต่อไปแล้ว แต่เรากำลังคำนวณด้วยตรรกะอย่างไร้จิตวิญญาณเพื่ออุดปากอีกฝ่าย โส่วทั๋นหรือการสนทนาด้วยมือ จึงกลายเป็นเพียงตำนานเล่าขาน หาผู้ปฏิบัติจริงได้ยาก และดูเหมือนจะสาบสูญไปแล้ว?

เกียรติยศของสายแข่งขัน และคุณค่าของสายบำเพ็ญ
ในขณะที่วิถีการบำเพ็ญผ่านกระดานหมากล้อมดูเหมือนจะเลือนหาย แต่เราก็ต้องยอมรับเกียรติยศของสายแข่งขัน ในฐานะผู้บุกเบิกพรมแดนแห่งสติปัญญาเช่นกัน พวกเขาคือผู้ที่อุทิศแรงกายแรงใจคำนวณจนถึงขีดสุดเพื่อเผยให้เห็นความลึกซึ้งของตรรกะที่ซ่อนอยู่ คุณูปการของสายแข่งขันคือการยกระดับหมากกระดานให้กลายเป็นศาสตร์ชั้นสูงที่น่าเกรงขาม เปรียบได้กับนักมวยบนสังเวียนที่ฝึกฝนร่างกายจนเป็นเลิศเพื่อพิสูจน์ขีดจำกัดของมนุษย์ การมีอยู่ของสายแข่งขันทำให้หมากกระดานก้าวหน้าและเปี่ยมไปด้วยพลัง ไปจนถึงการพัฒนาเทคโนโลยี AI ที่ช่วยเปิดพรมแดนที่มนุษย์ไม่อาจไปถึง

ทว่า ท่ามกลางกระแสแห่งการพิสูจน์ความเหนือกว่านั้น ยังมีอีกวิถีหนึ่งที่ดำรงอยู่เคียงคู่กันมาในสมัยโบราณ นั่นคือสายบำเพ็ญ ซึ่งมีเป้าหมายต่างออกไป หากสายแข่งขันคือการออกไปสำรวจโลกภายนอก สายบำเพ็ญคือการกลับมาสำรวจโลกภายในใจตนเอง ทั้งสองสายต่างเป็นชิ้นส่วนที่เติมเต็มซึ่งกันและกันเหมือนหยินและหยาง การเข้าใจในบทบาทที่แตกต่างนี้จะช่วยให้ผู้เล่นไม่หลงทาง และไม่มองว่าการบำเพ็ญเป็นเพียงอาภรณ์ของความอ่อนแอ แต่เป็นวิถีที่ลึกซึ้งของทางเลือกแห่งจิตวิญญาณที่ต่างกัน

วิถีแห่งการเร้นกาย
วิถีแห่งการบำเพ็ญด้วยหมากกระดานในปัจจุบัน อาจเปรียบได้กับมวยจีนโบราณที่พ่ายแพ้ให้กับมวยแข่งขันในแง่ของพละกำลังและชั้นเชิง สายบำเพ็ญอาจจะสู้ไม่ไหวในโลกแห่งการแข่งขัน เพราะเป้าหมายของการบำเพ็ญไม่ใช่การยืนอยู่บนยอดเขาเพื่อประกาศชัยชนะ แต่คือการเดินเข้าสู่ก้นบึ้งของใจตนเอง

การบอกว่า "เล่นเพื่อบำเพ็ญ" อาจถูกเย้ยหยันว่าเป็นเพียงอาภรณ์ของคนขี้แพ้ที่ใช้ห่อหุ้มความไร้สามารถ แต่ในความเป็นจริง การบำเพ็ญไม่ใช่การหนีจากการคำนวณเพราะทำไม่ได้ แต่คือการก้าวข้ามการคำนวณหลังจากที่รู้แจ้งในข้อจำกัดของมันแล้ว เหมือนมวยจีนที่ไม่ได้ฝึกเพื่อไปเอาชนะใครบนสังเวียน แต่ฝึกเพื่อให้ร่างกายและจิตใจเป็นหนึ่งเดียวกับสมดุลธรรมชาติ

ปราชญ์ใช้ตรรกะเพื่อไปให้ถึงจุดที่ตรรกะใช้ไม่ได้ เมื่อคำนวณไปจนสุดทางแล้วพบว่า มันเป็นไปได้หลากหลายเหลือเกิน จุดนั้นแหละที่สหัชญาณจะเริ่มทำงาน ร่างกายจะหยุดคำนวณแล้วใช้ความรู้สึกถึงความเหมาะสมในการวางหมาก นี่อาจเป็นจุดที่สายแข่งขันอาจไม่เห็นด้วย แต่ปราชญ์จะยิ้มเพราะรู้ว่านี่คือจุดที่มนุษย์ต้องปล่อยวางให้ธรรมชาติทำงาน ปราชญ์สมัยก่อนไม่ได้พยายามเป็น AI เพื่อคำนวณตรรกะได้อย่างสมบูรณ์ แต่เขาใช้หมากล้อมเพื่อเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ คือรู้ทั้งตรรกะและรู้ทั้งการปล่อยวาง นั่นอาจเป็นการใช้หมากล้อมอย่างสอดคล้องกับการบำเพ็ญเต๋ามากที่สุด

เมื่อการบำเพ็ญเป็นเรื่องภายใน มันจึงไม่มีถ้วยรางวัล ไม่มีสถิติที่จะโอ้อวดได้ และดูเหมือนจะสูญหายไปท่ามกลางกระแสการแข่งขันที่ถาโถม แต่สำหรับผู้ที่ยังคงนั่งลงหน้ากระดานด้วยใจที่สงบ ยิ้มให้กับความผิดพลาดของตนเองในฐานะมนุษย์ปุถุชนคนหนึ่ง เดินหมากด้วยความรู้สึกแรกที่แจ่มชัด และก้าวพ้นผลแพ้ชนะภายในจิตใจ วิถีแห่งปราชญ์โบราณอาจจะยังไม่ได้หายไปไหน แต่คงเร้นกายอยู่อย่างมั่นคงในทุกตาเดินที่เปี่ยมด้วยสติและความว่าง

知者不言，

言者不知。

道德經

ผู้รู้ไม่พูด

ผู้พูดไม่รู้

คัมภีร์เต๋าเต้อจิงบทที่ 56

บทความนี้หวังเพียงเพื่อเป็นคำเตือนใจแก่ปราชญ์ผู้เร้นกาย ให้กลับมาพบความสนุกบนกระดานและความหมายที่แท้จริงในชีวิตอีกครั้ง

ไม่ว่าหมากกระดานนั้นจะเป็นหมากล้อมหรือไม่ก็ตาม...

เมฆาหวนคืนหุบเหวใหญ่
โดย หวงจวินปี้
雲歸大壑 黃君璧 (1898-1991)
https://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2012/fine-chinese-paintings-hk0398/lot.1391.html

หมากกระดานกับดันเจี้ยนที่ไม่มีวันซ้ำ - ปรัชญาแห่งความท้าทายของ NetHack

หากมีเกมหนึ่งที่คุณสามารถเล่นไปตลอดชีวิตโดยไม่มีทางเจอเหตุการณ์ที่ซ้ำกันเลยแม้แต่ครั้งเดียว... เกมนั้นจะเป็นเกมแบบไหน?

นักหมากรุก นักหมากล้อม หรือนักหมากกระดานต่าง ๆ ต่างรู้ดีว่าแม้จะมีกระดานและกติกาที่ตายตัว แต่ความลุ่มลึกของเกมนั้นไร้ขีดจำกัด ไม่มีใครสามารถเจอเกมที่ซ้ำเดิมได้ทุกประการเป็นครั้งที่สองในชีวิต และสำหรับเกมเมอร์ที่ชื่นชอบความท้าทายที่แท้จริง เกม NetHack ก็ได้นำหลักปรัชญานี้ไปสู่มิติที่ลึกล้ำกว่านั้น ซึ่งหัวใจสำคัญที่ทำให้ NetHack เป็นอมตะ คือระบบการสร้างดันเจี้ยนแบบสุ่ม ที่ไม่เหมือนเกมทั่วไปซึ่งมีแผนที่ตายตัว แต่ใน NetHack ทุกครั้งที่คุณเริ่มต้นการผจญภัยครั้งใหม่ เกมจะสร้างโลกใหม่ทั้งหมดตั้งแต่ต้น ไม่ว่าจะเป็นห้อง โถงทางเดิน ตำแหน่งของไอเท็ม สีสรรของไอเท็ม ไปจนถึงชนิดของมอนสเตอร์ที่ปรากฏขึ้น ทุกองค์ประกอบจะถูกสับเปลี่ยนใหม่ในแบบที่คาดเดาไม่ได้

แต่หากเราจะบอกว่า NetHack เป็นเกมที่มีความเป็นไปได้ไม่รู้จบ ก็อาจมีคำโต้แย้งว่า...

"เกมมีจำนวนมอนสเตอร์และไอเทมที่จำกัด สุดท้ายก็เจอจนหมดอยู่ดี"
การที่เกมมีองค์ประกอบจำกัดนั้นเป็นเรื่องจริง แต่ความเป็นไปได้ไม่รู้จบของ NetHack ไม่ได้มาจากแค่จำนวนองค์ประกอบเหล่านั้นครับ แต่มันมาจากปฏิสัมพันธ์ที่ไม่สิ้นสุดระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ เหล่านั้นต่างหาก การที่ scroll of taming ไปตกอยู่ข้างมังกรในห้องลับที่เต็มไปด้วยกับดัก คือสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้เพียงครั้งเดียวในจักรวาลนี้ และความไม่อาจคาดเดาได้เหล่านี้เองที่ก่อให้เกิดเรื่องราวที่ไม่ซ้ำเดิมในทุกการเล่น

"เป้าหมายหลักก็เหมือนเดิมคือการไปเอา Amulet of Yendor"
ใช่ครับ เป้าหมายสูงสุดคือการพิชิต Amulet of Yendor แต่ในทางปรัชญา การเอาชนะ NetHack นั้นไม่ใช่แค่เรื่องของจุดหมายปลายทางครับ แต่เป็นเรื่องของการเดินทางในแต่ละรอบต่างหาก ตัวละครทุกตัวมีชีวิตและเรื่องราวที่ไม่ซ้ำกัน ตั้งแต่การตัดสินใจเล็ก ๆ ที่นำไปสู่ความตายสุดโง่เขลา (YASD - Yet Another Stupid Death) ไปจนถึงช่วงเวลาแห่งการเอาตัวรอดที่น่าทึ่ง การเล่น NetHack จึงเป็นการสร้างเรื่องราวที่ไม่รู้จบและไม่สามารถถูกคาดเดาได้จนกว่าจะถึงวินาทีสุดท้าย

"ถ้าใช้สปอยล์ เกมนี้ก็ง่ายและน่าเบื่อ"
แม้ว่าการรู้ข้อมูลทั้งหมดจะช่วยให้คุณเล่นเกมได้สะดวกขึ้นมาก (และอาจสนุกขึ้นด้วย) แต่ไม่มีความรู้ใดสามารถเอาชนะความสุ่มได้อย่างสมบูรณ์ครับ คุณอาจรู้ว่ามอนสเตอร์ตัวนี้มีจุดอ่อนอะไร แต่คุณไม่มีทางรู้ว่ามันจะโผล่มาเมื่อไหร่หรือในสภาพแวดล้อมแบบไหน โชคชะตาที่คาดเดาไม่ได้คือส่วนสำคัญที่ทำให้เกมนี้ยังคงท้าทายและเป็นเหมือนกับสนามทดลองแห่งความเป็นไปได้ไม่รู้จบ ซึ่งทำให้แม้แต่ผู้เล่นระดับปรมาจารย์ก็ยังสามารถตายได้อย่างคาดไม่ถึงด้วยความผิดพลาดเพียงครั้งเดียวครับ

ในท้ายที่สุด ความสุดยอดของ NetHack ไม่ได้อยู่ที่การอ้างว่ามันสมบูรณ์แบบ แต่เป็นการยอมรับว่าทุกสิ่งในโลกนั้นไม่แน่นอนและเปลี่ยนแปลงไปเสมอ และนั่นคือสิ่งที่ทำให้การผจญภัยในทุกครั้งมีค่าและเป็นบทเรียนที่ไม่สามารถหาได้จากที่ไหน นี่คือเหตุผลว่าทำไม NetHack จึงไม่ใช่แค่เกม แต่เป็นพื้นที่จำลองความคิดสำหรับสมองที่มอบความท้าทายที่แท้จริงแบบไม่รู้จบ มันคือการเดินทางในโลกที่ไม่มีวันซ้ำ สำรวจความเป็นไปได้ที่ไม่มีวันสิ้นสุด และเป็นสิ่งยืนยันว่าเกมที่ยอดเยี่ยมที่สุดนั้นไม่ได้อยู่ที่กราฟิกที่สวยงามเสมอไป แต่คือระบบและปรัชญาการออกแบบที่อยู่เบื้องหลังต่างหาก

แถม

รวมลิงค์จำเป็นสำหรับชาว NetHack

รวมสปอยล์และเทคนิคการเล่น NetHack ที่มือใหม่ควรรู้