ชื่อเสียงกับกายตนสิ่งใดใกล้ชิดกว่ากัน?
กายตนกับทรัพย์สินสิ่งใดมีค่ากว่ากัน?
ได้มากับสูญเสียสิ่งใดเป็นภัยกว่ากัน?
ยิ่งใคร่ได้จักหมดเปลืองมาก, เก็บไว้มากจักสูญเสียหนัก.
คัมภีร์เต๋าเต๋อจิง บทที่ 44
名與身孰親？
身與貨孰多？
得與亡孰病？
甚愛必大費，多藏必厚亡。
道德經
ในทุกวันนี้ที่หลายคนเติบโตมากับค่านิยมที่ต้องทำงานแบบ Hyper-Productive ตลอดเวลา ต้องพัฒนาตัวเองตลอดเวลา ต้อง FOMO มีปฏิสัมพันธ์ในโลกออนไลน์ตลอดเวลา ฯลฯ จนไม่มีเวลาได้พักผ่อนที่เป็นการพักผ่อนจริงๆ
โรงเรียนสอนให้เราทำงาน แต่ไม่เคยสอนให้เราพักผ่อนอย่างแท้จริง เมื่อชีวิตมีแต่การขับเคลื่อนใช้พลังงาน (หยาง) แต่ไม่มีการหยุดนิ่งเพื่อสะสมพลังงาน (หยิน) ระบบชีวิตย่อมเสียสมดุล และปลายทางคือการพังทลาย
เมื่อมนุษย์ผูกตัวตนไว้กับผลผลิต
เรื่องการพักผ่อน ทำไมโรงเรียนไม่สอน? เพราะระบบการศึกษาถูกออกแบบมาในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม เพื่อสร้างแรงงานป้อนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจ ตัวตนของมนุษย์จึงถูกลดรูปให้เหลือแค่หน้าที่สร้างผลผลิตไม่ใช่เพื่อคุณค่าในตัวเอง คนเราจึงมักผูกคุณค่าของตัวเองกับตำแหน่งหน้าที่การงานที่ทำ การที่คนเราไม่ยอมพัก ไม่ใช่เพราะเขาไม่รู้ว่าต้องพัก แต่เพราะกลัว กลัวว่าจะสูญเสียตัวตนหากไม่ได้เป็นคน Hyper-Productive นี่คืออัตตาทางหยางที่ล้นเกินโดยไม่มีหยินอีกเช่นกัน ไม่ครบหยินหยางก็ไม่สมดุล ไม่สมดุลก็พังทลาย
แม่ของเราได้สอนคตินึงไว้ว่า "พักก่อนเหนื่อยจะไม่เหนื่อย" ซึ่งเป็นสิ่งที่เราปฏิบัติแล้วเห็นว่าจริง เพราะถ้าพักก่อนเหนื่อย พักไม่นานก็ทำงานต่อได้เลย แต่ถ้ารอให้เหนื่อยหนักๆถึงขีดสุดก่อนแล้วค่อยพัก มักจะต้องพักยาวจนไม่อาจทำงานอย่างต่อเนื่องได้ หรือบางคน ...อาจไม่ได้กลับมาทำต่ออีกเลย
คล้ายๆกับที่หมอบอกให้ดื่มน้ำก่อนกระหายนั่นแหละ เพราะถ้ารู้สึกกระหายแล้ว แปลว่าร่างกายขาดน้ำจนเริ่มไม่ปกติแล้ว แต่เรื่องทางกายนั้นเห็นง่าย เมื่อออกแรงจนเห็นว่าเริ่มจะเหนื่อยแล้วก็พัก และจัดการได้ไม่ยาก จึงขอละไว้ในฐานที่เข้าใจครับ แต่เรื่องทางใจนั้นเห็นยาก การฟังร่างกายตัวเองจึงสำคัญ จึงขอนำมากล่าวถึงศิลปะแห่งการพักผ่อนไว้ ณ ที่นี้
การละเลยเสิน (神) เมื่อจิตใจกลายเป็นจิตไร้บ้าน
งานที่ต้องใช้สมองคิด การเพ่งสมาธิจดจ่อ ในทางปรัชญาจีนเรียกว่าการใช้เสิน (神) ซึ่งมักแปลว่า จิตวิญญาณ สติรู้ตัว และสติปัญญา เป็นต้น ซึ่งในบทความนี้เราขอเรียกว่า "จิต" หรือ "จิตใจ" ก็แล้วกัน เพื่อผู้อ่านจะได้ไม่งงกับศัพท์เทคนิคมากนัก
ซึ่งจิตเองก็เหนื่อยได้เหมือนการใช้แรงกาย แต่เห็นได้ยาก บางคนถึงขั้นคิดว่า "แค่นั่งคิดจะไปเหนื่อยอะไร?" คนเราจึงละเลยการพักจิตใจ
- เมื่อแรงกายหมด ผลคือ ร่างกายเสื่อม พิการ หรือตาย (กายพัง)
- เมื่อแรงจิตหมด ผลคือ หมดไฟ ซึมเศร้า หรือวิกลจริต (จิตพัง)
อาการจะเริ่มจากการหยุดคิดไม่ได้ เริ่มรำคาญเสียงเล็กๆน้อยๆ นานไปจะเริ่มนอนไม่หลับ หรือพอจะหลับจะสะดุ้งตื่น เพราะจิตไม่สามารถเข้าไปพักในหัวใจที่เป็นบ้านของมันได้ เนื่องจากในทางปรัชญาจีนหัวใจเกี่ยวกับการรับรู้และเป็นบ้านของเสินหรือจิตนี้ นานไปพอจิตกลับเข้าหัวใจไม่ได้ก็ล่องลอย รู้สึกตัวเองไม่อยู่ในร่างกายนี้ นานไปเริ่มรู้สึกเหมือนวิทยุที่จูนคลื่นไม่ติดกับโลกภายนอก และปลายทางมีอยู่สองทางอันสุดโต่งคือ
- ทางหยิน (ดิ่งสุด) กลายเป็นโรคซึมเศร้า นิ่งงัน ไร้พลังงาน
- ทางหยาง (พุ่งสุด) กลายเป็นบ้า วิกลจริต คุ้มคลั่ง
ทั้งสองทางเป็นการหลุดออกจากโลกความเป็นจริงไปสู่โลกลวงที่สร้างขึ้นเองเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จากการใช้ความคิดไม่เคยหยุดพัก สุดท้ายร่างกายก็สั่งให้พักอย่างไร้กำหนดด้วยอาการเหล่านี้
แต่สามารถรักษาได้ครับ ไปหาหมอยิ่งเร็วยิ่งดี เพราะนานไปร่างกายจะปรับตัวตามโลกลวงที่สร้างขึ้น ทำให้แม้รักษาหายก็ไม่ 100%
เชยชมไปยังที่ว่างนั้น, ห้องว่างเปล่าก็กำเนิดแสงสว่าง, ความมงคลย่อมสถิตหยุดอยู่.
อันว่าตัวอยู่นิ่งแต่ใจไม่หยุด, นี่เรียกว่าการนั่งห้อ.
คัมภีร์จวงจื่อ บทที่ 4
瞻彼闋者，虛室生白，吉祥止止。
夫且不止，是之謂坐馳。
莊子
ถอดรหัสภาวะหมดไฟ (Burnout) ด้วยปรัญชาจีน
แต่บางคนโชคดีหน่อย มีคัตเอ้าท์ที่เรียกว่าการหมดไฟ ทำให้อาการไม่ลุกลามจนจิตพัง ร่างกายตัดไฟกลางทาง
ในกรณีหมดไฟนี้ หลายคนชอบไปพูดปลุกใจว่า "ฮึดหน่อย สู้ๆหน่อย" ถ้าเจ้าตัวเอาด้วยละก็จิตจะพังกว่าเดิม เพราะที่หมดไฟก็เพราะแต่เดิมเคยไฟแรงไม่เคยพัก ตอนนี้ไฟเผาหัวใจจนเชื้อไฟมอดหมด น้ำที่คอยถ่วงดุลไฟก็แห้งผากไปแล้ว ถ้ายังเอาไฟไปจุดอีกใจก็ยิ่งพังหนักกว่าเดิม
ทางที่ดีคือการพักผ่อนอยู่กับความว่างเปล่า เพื่อรอให้ร่างกายฟื้นฟูตัวเอง สะสมธาตุน้ำ (ไต) และธาตุไม้ (ตับ) เมื่อน้ำอุดมสมบูรณ์ไม้ก็แข็งแรง ฟืนจากไม้นั้นจะค่อยๆส่งผ่านเป็นเชื้อไฟที่อบอุ่นและเสถียรให้แก่ธาตุไฟ (หัวใจ) อีกครั้งอย่างสมดุล การหมดไฟก็คือการที่ร่างกายบังคับให้พักก่อน เป็นคัทเอ้าท์ก่อนลุกลามไปสู่การจิตพัง
แต่ก็ควรทบทวนสิ่งที่ทำก่อนหน้านั้นด้วยนะครับว่า กดดันตัวเองมากเกินไปมั้ย? ตัดสินตัวเองมากเกินไปมั้ย? บ้าพลังมากเกินไปมั้ย? ฯลฯ จนสิ่งเหล่านั้นคอยเร่งแผดเผาตัวเองจนหมดไฟเสียสมดุล เมื่อทบทวนได้ความแล้วก็อย่ากลับไปทำแบบนั้นอีก จากนั้นพยายามค้นหาความหมายที่แท้จริงของตัวเองให้เจอ ลดการตัดสินตัวเองลง และสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้ตัวตนภายใน อย่าลืมโอบกอดตัวเองทั้งภายในและภายนอกด้วยนะ
สัญญาณเตือน เมื่อพลังเสินของคุณกำลังจะหมดหลอด
โบราณว่า "กันไว้ดีกว่าแก้" เราไม่จำเป็นต้องรอให้ร่างกายตัดคัตเอาต์หรือรอให้วิกลจริตแล้วค่อยพัก เราควรเรียนรู้การพักให้อยู่ในชีวิตประจำวัน หยินหยางต้องสมดุล ชีวิตจึงจะดำรงอยู่และขับเคลื่อนไปได้
ในประเทศที่เจริญแล้วมีการเรียกร้องให้ทำงาน 4 วันต่อสัปดาห์โดยได้เงินเดือนเต็ม เพราะพวกเขาเจ็บมามากแล้วกับแนวคิด Hyper-Productive ที่ต้องทำงานเยอะๆ หรือพัฒนาตัวเองแบบไม่ต้องพัก ทำให้มีอัตราการฆ่าตัวตาย หมดไฟ ซึมเศร้าเต็มเมือง ซึ่งสิ้นเปลื้องทรัพยากรมนุษย์มากเกินไป ดังนั้น การทำงานแค่ 4 วันแบบจิตที่มีพลังเต็มเปี่ยม ย่อมได้ผลงานที่มีคุณภาพกว่าการมานั่งเบลอๆหน้าคอมฯ 7 วันต่อสัปดาห์อย่างมาก แต่ในโครงสร้างสังคมที่ยังไม่ได้เอื้ออำนวยแบบนั้น เราจำเป็นต้องสังเกตสัญญาณเตือนของร่างกายเอง ดังนี้
- อ่านหนังสือประโยคเดิม 3 รอบแล้ว แต่ไม่เข้าหัวเลย
- มองจอแล้วภาพมันเหมือนลอยๆ หรือละลายย้อยลงมา ตาเริ่มเบลอ
- รำคาญเสียงหรือเรื่องเล็กๆน้อยๆที่ปกติไม่เคยรำคาญมาก่อน
- มึนตึง เบลอ หัวตัน เริ่มคิดอะไรไม่ออก
- สายตาเริ่มลอย ไร้จุดโฟกัส
เป็นต้น
เมื่อรู้สึกประมาณนี้เมื่อไหร่ต้องพักทันที ไม่ต้องรอให้ถึงเวลาพัก เพราะถ้าฝืนจนพลังหมดหลอดบ่อยๆรอยร้าวจะสะสมเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
ศิลปะการพักผ่อนที่แท้จริง
สำหรับการป้องกันจิตพังสำหรับคนที่ยังไม่พัง คือ ต้องเรียนรู้ที่จะพักระหว่างงาน โดยปกติมักจะแนะนำให้ใช้เทคนิค
Pomodoro หรือ 45/15 หรือ 50/10 สำหรับงานทั่วไปหรืองานที่ใช้ความจำ
ซึ่งจะใช้การจับเวลาเพื่อช่วยเตือน เช่น แอปจับเวลาถอยหลังในมือถือก็ใช้ได้แล้ว หรือแอปจับเวลาสนุกๆอย่าง
Focus Friend,
Focus Quest,
Age of Pomodoro หรือคำค้นในสโตร์ เช่น pomodoro หรือ focus เป็นต้นครับ
การพักระหว่างงานแบบนี้ เสมือนเป็นการลดความร้อนของเตาปฏิกรณ์แห่งจิตลงเมื่อร้อนจัด และทุกคาบที่ทำงานต่อก็เริ่มด้วยเตาที่พักเย็นแล้ว สมบูรณ์พร้อมที่จะผลิตงานทางความคิดได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
แต่บางคนอาจคิดว่า "ทำงานไปรวดเดียวแล้วค่อยทบไปพักเอาทีเดียวตอนเย็นก็ได้" จะทำอย่างนั้นก็ได้ แต่ความจริงของธรรมชาติไม่ได้เป็นอย่างนั้นด้วยครับ เพราะการเร่งเตาปฏิกรณ์ให้ร้อนจัดตลอดทั้งวัน แล้วค่อยไปพักทีเดียว แต่ระหว่างที่มันร้อนจนถึงจุดวิกฤตแล้วไม่ยอมพัก รอยร้าวก็ค่อยๆก่อตัว เมื่อสะสมไปนานวันเข้า อาการระหว่างทางที่เคยกล่าวไว้จะเริ่มมา หรือกรณีร้ายแรงคือจิตแตกสลายพังลงอย่างที่ได้กล่าวไป แต่ปัจจัยต้นทุนสุขภาพของแต่ละคนไม่เท่ากัน บางคนอาจไม่เป็นอะไรเลยก็ได้ ก็ถือว่าดีแล้วครับ ซึ่งวิธีที่แนะนำไปนั้นก็สำหรับป้องกันการฝืนใช้จิตจนเหนื่อยล้าเกินไป เพื่อไม่ต้องจ่ายหนี้ในภายหลัง
💡 วิธีจัดการเมื่อเริ่มมีรอยร้าวใหญ่ (อาการระยะเริ่มต้น)
แต่สำหรับคนที่รู้สึกว่าตัวเองเริ่มมีอาการคิดแล้วหยุดไม่ได้จนไม่ได้นอน นอนไม่หลับ หรือหลับก็สะดุ้งตื่นเองแบบไม่มีสาเหตุ หลับฝันเป็นมหากาพย์ตื่นมาแล้วเหนื่อยเหมือนไม่ได้นอน รำคาญเสียงหรือเรื่องเล็กๆน้อยๆ หรือจู่ๆก็มีอาการผวาในใจ ระแวง ตื่นตระหนก (Panic) จิตไม่สงบ หัวตันเบลอ หงุดหงิดง่ายผิดปกติ หรือกำลังหมดไฟ ฯลฯ เหล่านี้อาจเป็นอาการระหว่างทางก่อนที่จิตจะพังแตกสลาย หากอาการยังไม่หนักก็กลับมาเป็นปกติได้อย่างรวดเร็ว แต่ถ้าอาการหนักแล้วก็อาจใช้เวลาฟื้นฟูเป็นหลักปีถึงจะปกติจริงๆ
หลักการก็ทำแบบเดียวกับการป้องกันจิตพังครับ คือ แบ่งเวลาทำงานและพักด้วย
90/20 หรือ 50/10 หรือ 45/15 หรือ Pomodoro ซึ่งควรเลือกตามความเหมาะสม (แต่พักเร็วหน่อยก็ดี) แล้ววันหยุดต้องพักแบบพักจริงๆ คืออยู่เฉยๆหรือปฏิบัติธรรมเดินจงกรมนั่งสมาธิ หรือทำงานบ้าน อะไรก็ได้ที่ไม่ต้องใช้ความคิดเพื่อพักจิต
แต่หลายคนอาจจะงงว่า "การพัก 10-20 นาทีจะไปช่วยรักษาอะไรได้?" ขอบอกเลยว่า ไม่ได้ช่วยรักษาแผลเก่าครับ แต่เป็นการไม่สร้างรอยร้าวเพิ่ม เพื่อให้ตอนนอนหลับร่างกายจะได้ซ่อมแซมรอยร้าวที่มีอยู่เดิม คือจ่ายหนี้เก่าไปเรื่อยๆโดยไม่สร้างหนี้ใหม่ ทำให้ไม่ไปถึงจุดที่จิตพัง และจะค่อยๆดีขึ้นทีละนิด ทำได้แบบนี้ 100 วัน (百日筑基 - ร้อยวันสร้างรากฐาน) จะดีขึ้นเกิน 50% และอาจหายดีได้ภายใน 1-3 ปี
สำหรับใครที่มีทุนทรัพย์แบบไม่ต้องทำงานก็ได้ การได้หยุดทำงานแล้วพักอยู่บ้านเฉยๆไปเลย แบบนี้ไม่ถึงปีสองปีก็อาจหายดีได้ครับ หากพักฟื้นอย่างถูกวิธี
หากต้องการให้หายเร็วขึ้น ต้องใส่ใจเรื่องอาหารการกินให้ดี การออกกำลังกายก็สำคัญ (อย่างน้อยช่วงกลางสัปดาห์สัก 2 วันตอนเย็น ออกกำลังหนักๆแบบใช้เวลาสั้นๆ เพื่อระบายไฟสะสม) และไปหาหมอแผนจีนให้ช่วยรักษาอาการที่เป็น หมอจะฝังเข็มเพื่อปรับสมดุลหรือจ่ายยาสมุนไพรเพื่อบำรุง จะช่วยให้นอนหลับดีขึ้นและสบายตัวขึ้น ซึ่งจะช่วยให้มีกำลังใจมากขึ้นด้วย
🚨 วิธีจัดการเมื่อ "จิตพัง" ไปแล้ว (สถานีปลายทาง)
สำหรับคนที่จิตพังแล้ว คือเป็นซึมเศร้าหรือคลุ้มคลั่งแล้ว จำเป็นต้องไปพบแพทย์เท่านั้น การบำรุงหรือแค่พักผ่อนไม่อาจช่วยได้อีกต่อไป และหากมีอาการคลุ้มคลั่งควรไปพบแพทย์แผนปัจจุบันร่วมด้วยเพื่อใช้ยาระงับอาการให้ปลอดภัย และรักษาควบคู่กับแพทย์แผนจีนทั้งฝังเข็มและสมุนไพรเพื่อให้ช่วยเยียวยาในแนวทางของการขับเสมหะร้อนที่อุดกั้นทวารหัวใจ เพราะตอนความเครียดสะสมจนระบบชี่ติดขัด ของเหลวในร่างกายจะงวดตัวกลายเป็นเสมหะเหนียวข้น และถูกไฟแห่งความเครียดพัดพาขึ้นไปบดบังช่องทางของจิต ทำให้การรับรู้โลกบิดเบือนไป แพทย์แผนจีนจะช่วยทะลวงเสมหะและดับไฟตรงนี้ลง เพื่อเปิดทวารหัวใจให้จิตได้กลับบ้าน (แต่ก็อาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้เหมือนกัน) และเป็นการรักษาให้หายจากทั้งภายในและภายนอกร่วมกัน แนะนำว่ายิ่งไปรักษาเร็วเท่าไหร่ยิ่งดี ซึ่งอาจกลับมาได้ 100% แต่ถ้าปล่อยให้เนิ่นช้าออกไปเป็นปีๆ ร่างกายจะเริ่มปรับตัวให้เข้ากับความผิดปกตินั้น จนแม้ภายหลังจะรักษาหายแล้วก็ไม่ปกติเหมือนเดิม ย้ำอีกที ยิ่งไปพบหมอเร็วเท่าไหร่เร็วยิ่งดี
แล้วแบบไหนที่เรียกว่า "พักผ่อนจริงๆ"?
หลายคนมักจะพักด้วยการเล่นเน็ต เช็คฟีด ไถมือถือ เสพสื่อไปเรื่อยๆ แต่นั่นไม่ใช่การพักผ่อน เพราะจิตยังต้องทำงานขบคิดและประมวลผลข้อมูลอยู่ การพักผ่อนจิตที่เป็นการพักผ่อนจริงๆ คือ การอยู่เฉยๆ ไม่ทำอะไรที่เป็นการใช้สมองขบคิดเลย เช่น
- กิจกรรมที่ควรเลี่ยงช่วงพัก เช่น ไม่เล่นคอมฯ ไม่เล่นเกม ไม่เล่นมือถือ ไม่เช็คเฟซฯ ไม่เล่นเน็ตฯ ไม่อ่านหนังสือ ไม่ดูหนัง ไม่ฟังพอคแคสต์ ไม่ช๊อปออนไลน์ ฯลฯ
- กิจกรรมที่ทำได้ เช่น กวาดบ้าน ล้างจาน เดินจงกรม จัดบ้าน กวาดบ้านถูกบ้าน ฟังเพลงบรรเลงเบาๆฟีลกู๊ด หมุนลูกติ้ง รำมวยจีน ทำดรรชนีไล่ล่า หรือทำอะไรก็ได้ที่ดูไร้จุดหมาย
หลักคิดคือต้องสลับหยินหยาง งานใช้สมองเป็นหยาง เมื่อพักให้ทำงานหยินประเภทตรงข้ามแทน ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ไม่ต้องใช้การขบคิดหรือการโฟกัสมากนัก ก็ลองเอาแนวคิดนี้ไปปรับใช้ดูครับ ถ้านึกอะไรไม่ออกก็นั่งโง่ๆเหม่อมองยอดไม้พลิ้วไหวไปตามลม สายตายก็ได้ผ่อนคลาย จิตก็ได้พักจากการขบคิดด้วย จริงๆวิธีนี้อาจดีที่สุดด้วยซ้ำ คล้ายๆหลักการนั่งลืม (坐忘 - จั้ววั่ง) ของปรัชญาเต๋า
วางระยางค์สังขาร, ปลดเปลื้องความหลักแหลม, แยกลักษณ์ละปัญญา, หลอมรวมกับมหามรรคา[เต๋า], นี่เรียกว่าการนั่งลืม.
คัมภีร์จวงจื่อ บทที่ 6
堕肢体，黜聪明，离形去智，同于大通，此谓坐忘。
莊子
คือควรปล่อยให้ตัวเองได้พักที่เป็นการพักจริงๆ ช่วงพักระหว่างงานก็ควรพักแบบนี้ ไม่ใช่พักด้วยการเล่นเน็ต นั่นยังคงเป็นการใช้จิตอยู่ไม่ต่างจากการทำงานเลย ต้องเปลี่ยนมาใช้สายตาไปกับสิ่งที่ไร้รูปทรง หรือพักสายตาหลับตาไปเลยยิ่งดี
🏢 วิธีเนียนพักในที่ทำงาน
แต่สำหรับคนทำงานออฟฟิศ ในสำนักงานคงไม่สามารถนั่งพักเฉยๆได้แน่ๆ เพราะอาจโดนเพ่งเล็ง ก็ให้เปลี่ยนกิจกรรมเป็นการเดินไปส่งเอกสารที่แผนกอื่น นั่งทำ
ดรรชนีไล่ล่า นั่งหมุน
ลูกติ้งอยู่ที่โต๊ะ (เพื่อสงบความคิด ในที่ทำงานควรใช้แบบไม่มีเสียง) จัดไฟล์ในเครื่อง ไล่ลบอีเมล์ แวะไปเข้าห้องน้ำ หรือเดินไปสูดอากาศข้างนอกห้อง ฯลฯ อะไรก็ได้ที่ทำแบบเน้นปริมาณได้แบบไม่ต้องคิดเชิงคุณภาพมากนัก
หากเป็นครูอาจารย์ ที่ต้องสอนคลาสยาวหลายชั่วโมง ช่วงพักก็อาจปล่อยพักเบรกไปเลย หรือจ่ายงานให้นักศึกษารวมกลุ่มสนทนากันเองในช่วงพักนั้น เพราะยังไงการสอนแบบอัดต่อเนื่องไม่มีพักช่วงหลังก็เรียนไม่เข้าหัวอยู่แล้ว การพักเองก็เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพทั้งตัวผู้สอนและผู้เรียนไปด้วย
อาชีพสายบริการ ค้าขาย งานกลุ่มนี้มักถูกตัดจังหวะด้วยลูกค้าตลอดเวลา กลยุทธ์คือการพักสั้นๆทุกครั้งที่สลับเปลี่ยนลูกค้า หรือช่วงที่ไม่มีลูกค้าเดินเข้าร้าน 2-3 นาที ให้หลับตาลง สูดหายใจลึกๆลงไปที่ท้อง (หรือจิตนาการว่าหายใจลงไปถึงฝ่าเท้าเลยยิ่งดี เป็นการดึงไฟที่ค้างในหัวลงข้างล่าง)
ดรรชนีไล่ล่าหรือหมุน
ลูกติ้ง ไม่ต้องรอให้ถึงเวลาพักที่ตั้งไว้
อาชีพขับรถหรือขนส่ง ความปลอดภัยสำคัญที่สุด เมื่อขับรถติดต่อกัน 90-120 นาที จิตที่เพ่งมองถนนจะล้าและเสี่ยงอุบัติเหตุ จำเป็นต้องเลี้ยวเข้าปั๊มน้ำมัน พักรถและพักคน 15-20 นาที
ลุกขึ้นมายืดเหยียด สะบัดมือสะบัดเท้าเพื่อระบายไฟสะสม
สำคัญคือการรู้ตัวทั่วพร้อม ขอเพียงแค่รู้ว่าตอนไหนจิตของคุณเริ่มตึงและคุณมีอุบายเล็กๆในการหย่อนมันลง แม้จะเป็นเวลาเพียงไม่กี่นาทีท่ามกลางความวุ่นวายในที่ทำงาน นั่นก็คือนวัตกรรมในการถนอมจิตใจแล้วครับ
💤 ศาสตร์แห่งการนอนหลับตามนาฬิกาชีวิต
ในเรื่องการนอนหลับ ตามหลักแพทย์แผนจีนแนะนำว่า
- ช่วงกลางคืน ควรหลับก่อน 11 pm เพื่อให้ร่างกายได้ซ่อมแซมตัวเองอย่างเต็มที่ ซึ่งควรเตรียมนอนตั้งแต่ 7 pm แล้ว ด้วยการปรับอารมณ์ให้ผ่อนคลาย ฟังเพลงบรรเลงเพราะๆ อ่านหนังสือเบาๆ ไม่ทำกิจกรรมหนักๆ
- ช่วงกลางวัน (ถ้าทำได้) เวลาของหัวใจระหว่าง 11 am - 1 pm ควรงีบสัก 15 นาทีร่วมด้วย (ตั้งนาฬิกาปลุกด้วยนะ) เพื่อให้หัวใจได้พักและหยินหยางผลัดเปลี่ยน ในหลักปฏิบัติจริงของคนทำงานคือกินมื้อเที่ยงแล้วก็หาที่นั่งงีบ หลับไม่หลับไม่เป็นไร ขอให้ได้หลับตา
แล้วคนที่ชอบเล่นเกมกลยุทธ์ อ่านหนังสือหนักๆ อยากดูหนังฟังเพลง หรือฟังพอดแคสต์เพื่อพัฒนาตัวเองล่ะ การเรียนรู้และการพัฒนาตัวเองเป็นสิ่งที่ดีและควรทำ ผมสนับสนุนเรื่องนี้มาโดยตลอดครับ แต่บอกตรงๆนะครับ ...ให้เก็บไว้ทำในเวลาที่เหลือหรือวันหยุด และถือเป็นงาน ซึ่งต้องพักตามช่วงเวลาด้วยเช่นกัน
แต่สำหรับคนที่ร้อยร้าวเริ่มใหญ่แล้ว แม้วันหยุดก็ควรพักอย่างเดียวครับ ถ้ารู้สึกว่างมากก็ลุกขึ้นทำงานบ้านก็เป็นการพักจิตที่ดี ให้ร่างกายได้เข้าถึงโหมดเบื่อ เมื่อร่างกายเข้าสู่โหมดเบื่อร่างกายจะเริ่มพักระบบการคิดและเริ่มซ่อมแซมตัวเองในระหว่างวัน พอหายดีแล้วค่อยลุยต่อก็ยังไม่สายครับ (สมัยก่อนความเบื่อจุดประการความคิดสร้างสรรค์มานักต่อนักแล้ว)
ความสงบนิ่งชนะความร้อนรน.
ความใสสงบกระทำใต้ฟ้าให้เที่ยงตรง.
คัมภีร์เต๋าเต๋อจิง บทที่ 45
靜勝熱。
清靜為天下正。
道德經
บทส่งท้าย ยอมรับข้อจำกัดของธรรมชาติ
ในระบบเศรษฐกิจที่รีดเค้นแรงงานอย่างเต็มรูปแบบนั้น ต้องยอมรับว่า ถ้าเราต้องการถนอมร่างกายและจิตใจจริงๆ ก็จำเป็นต้องแบ่งเวลาพักผ่อนด้วยตัวเอง และแบ่งเวลาของความบันเทิงส่วนตัวหลังจากพักผ่อนแล้ว ไม่งั้นจะเป็นการไม่ได้พักเลย เพราะถ้าจิตพังแล้วก็คือโดนบังคับให้พักทุกอย่างแบบไม่มีกำหนดอยู่ดี และค่ารักษาก็ไม่ใช่ถูกๆ แถมยังทรมานมากอีกด้วย โดยที่คนส่วนใหญ่รอบตัวก็ไม่ค่อยอยากจะเข้าใจความป่วยของจิตพังว่ามันเลวร้ายแค่ไหน เพราะเป็นเรื่องข้างในที่ไม่มีใครเห็น แย่กว่านั้นคือพาลคิดว่าเอาแต่ใจหรือเรียกร้องความสนใจไปอีก
คนจีน (และประเทศเอเชียหลายแห่ง) ต้องเรียนกวดวิชาวันละ 14 ชั่วโมงเพื่อสอบเข้ามหาวิทยาลัย คนทำงานระบบ 996 คือทำงาน 9 am ถึง 9 pm สัปดาห์ละ 6 วัน เมื่อคนจีนวิ่งไม่หยุด (หยางสุดโต่ง) จนร่างกายและจิตใจพัง โครงสร้างสังคมเริ่มบิดเบี้ยว ทำให้ตอนนี้ในกลุ่มวัยรุ่นจีนเกิดลัทธิใหม่ขึ้นมาตอบโต้ ซึ่งขยายตัวรวดเร็วมาก นั่นคือลัทธิทั่งผิง (躺平 - นอนราบ) ด้วยการทำงานแค่พอกินพอใช้แล้วนอนแผ่ไปวันๆ ไม่คาดหวังอะไรในชีวิตอีกแล้ว เมื่อระบบเศรษฐกิจและสังคมบีบเค้นจนสายพิณตึงเปรี๊ยะจนแทบขาด สติจะทำให้มนุษย์หันกลับมาเยียวยาตัวเองด้วยความนิ่งเฉยไม่ดิ้นรน (หยิน) เพื่อถ่วงดุลรักษาชีวิต มนุษย์ไม่มีทางวิ่งหนีไปจากกฎแห่งความสมดุลของธรรมชาติ (เต๋า) ได้พ้น วันหนึ่งเมื่อเหนื่อยล้า ธรรมชาติจะบังคับให้คนเราต้องหยุดวิ่งและหันกลับมาหาความสงบนิ่งอยู่ดี เพียงแต่จะมาในรูปแบบไหนเท่านั้น
สรรพสิ่งเมื่อสูงสุดจักพลิกกลับ
หลี่ซื่อชุนชิว
物極必反
吕氏春秋·博志
การที่ได้เห็นคนจิตพังจนเป็นโรคซึมเศร้ามากมายและตายคาไลฟ์ ต้องบอกเลยว่าในยุคสมัยนี้ การมีโอกาสได้พักผ่อนดูเหมือนจะเป็นของหรูหราไปแล้วจริงๆ ไม่ว่าจะด้วยสิ่งล่อใจต่างๆมากมายที่ต้องรู้เท่าทัน
อย่างโซเชียลมิเดียในยุคปัจจุบัน อาจเรียกได้ว่าเป็นโรงงานนรกสำหรับสูบพลังของจิตเพื่อเปลี่ยนเป็นเม็ดเงินอย่างไร้ความปราณีที่สุดในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ชาติเลยก็ว่าได้ เพราะมันไม่ปล่อยให้คนได้พัก ดึงให้ต้องไถแทบตลอดเวลา ด้วยลูปที่ไถได้ไม่มีวันสิ้นสุด แต่พลังชีวิตมนุษย์มีวันสิ้นสุด การรู้เท่าทัน รู้วิธีการใช้งานและการพัก จึงเป็นความรู้ที่จำเป็นมาก เพราะรูปแบบการใช้ชีวิตได้เปลี่ยนไปจากธรรมชาติมากแล้ว
คนรุ่นก่อน ตอนนั่งรถเมล์ นั่งรอข้าว นั่งรอเพื่อน พวกเขามีโอกาสได้นั่งเฉยๆ ได้ชมนกชมไม้ระหว่างการเดินทาง จิตก็ได้เข้าไปพักในบ้าน (หัวใจ) บ้าง แต่สมัยนี้ แทบทุกคนพยายามอุดความว่างด้วยหน้าจอกันหมดแล้ว จิตไม่เคยได้กลับบ้าน และบ้าน (หัวใจ) ก็ร้อนขึ้นทุกวัน จนเมื่อถึงคราวหลับจิตก็เข้าบ้านไม่ได้แล้ว เพราะบ้านร้อนเกินไป (หัวใจร้อนนอนสะดุ้ง) นานวันเข้าบ้านของจิตก็ไหม้และพังพินาศลง จิตก็ไร้บ้านล่องลอยต่อไม่ติดกับโลกแห่งความจริง แล้วก็จิตแตกสลาย ซึ่งปลายทางไม่ใช่เรื่องเล่นๆ
การที่คนในเมืองใหญ่ทุกวันนี้นิดหน่อยก็หงุดหงิดนิดหน่อยก็โมโห นั่นมาจากการพักผ่อนไม่เพียงพอ จึงไม่เหลือพลังไว้รองรับอะไรอื่นได้อีกต่อไปแล้ว และพร้อมจะแตกร้าวได้ตลอดเวลาหากยังไม่เยียวยาตัวเอง
แต่แน่นอนว่าการจิตพังนั้นไม่ได้เกิดขึ้นในกันง่ายๆ หากไม่ได้โดนสิ่งที่รุนแรงมากๆมากระทบจนจิตพังทันที โดยทั่วไปจิตอาจค่อยๆสะสมรอยร้าว 10 ปี 20 ปี จึงค่อยเห็นอาการเตือนชัดเจน แล้วอีก 10 ปี 20 ปี ก็ค่อยจิตพังในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ระหว่างคลุ้มคลั่งพุ่งสุดหรือซึมเศร้าดิ่งสุด แต่หากตระหนักก่อนหรือระหว่างทางหากเห็นรอยร้าว แล้วเริ่มรู้จักศิลปะแห่งการพักผ่อน ก็อาจรอดพ้นปลายทางเช่นนี้ได้ ถ้าสภาพแวดล้อมความเป็นอยู่ไม่ใจร้ายจนเกินไป
ในสังคมแห่งการ Hyper-Produtive ที่เน้นแต่ผลลัพธ์โดยไม่สนใจสุขภาวะนั้น การพักผ่อนอาจดูไม่เท่ห์ไม่คูล แต่รู้ไว้เถิดว่าการยอมรับข้อจำกัดตามธรรมชาติของร่างกายมนุษย์นั้น เป็นการใช้ปัญญาสากลมากกว่าความถึกส่วนบุคคล การได้พักอย่างแท้จริงคือการได้ลิ้มรสการมีชีวิต และจะทำให้เราสามารถทำสิ่งที่รักได้อย่างมีประสิทธิภาพและยาวนาน กายหรือจิตก็ใช้แนวคิดเดียวกันนี้ได้ เพราะถ้าพักก่อนเหนื่อยจะไม่เหนื่อย พักก่อนพังจะไม่พัง
ขอให้ทุกท่านมีสุขภาพที่ดีทั้งกายและใจ
ผ่านพ้นวิกฤตแห่งยุคสมัยไปได้อย่างสมดุล
พร้อมคนที่คุณรักนะครับ
ด้วยความปรารถนาดี
สวัสดีครับ ^_^
การเรียนรู้ทางโลกนับวันยิ่งเพิ่มพูน, การเรียนรู้ทางเต๋านับวันยิ่งลดทอน.
ลดทอนแล้วลดลทอนอีก, จนถึงขั้นไร้กระทำ.
เมื่อไร้กระทำก็ไม่มีไม่กระทำ.
คัมภีร์เต๋าเต๋อจิง บทที่ 48
爲學日益，爲道日損。
損之又損，以至於無爲。
無爲而無不爲。
道德經
แถม
บทความที่อาจเกี่ยวข้องที่แนะนำให้อ่านครับ
.jpg)
