ในยามที่ภัยธรรมชาติมาเยือน สิ่งที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่แค่มวลน้ำ แต่คือความลังเล การเตรียมพร้อมล่วงหน้าถือเป็นยุทธศาสตร์ที่ดีที่สุด เพื่อให้มีแนวทางที่ชัดเจน แม่นยำ และตัดสินใจได้อย่างเด็ดขาดโดยไม่ต้องลังเล นี่คือ "ระบบเตือนภัย 3 ระดับ" ที่ประยุกต์จากหลักยุทธศาสตร์และการบริหารจัดการวิกฤต (และประสบการณ์ส่วนตัวจากน้ำท่วมใหญ่) เพื่อให้ท่านและครอบครัวตัดสินใจได้อย่างเด็ดขาด แม่นยำ และปลอดภัยที่สุดก่อนที่โอกาสสุดท้ายจะหลุดลอยไป
🚦 ระบบการตัดสินใจอพยพหนีน้ำท่วม
การตัดสินใจอพยพควรใช้ตัวชี้วัดดังนี้
[ระดับ 1: เฝ้าระวัง] ➔ [ระดับ 2: แพ็กของขึ้นรถ] ➔ [ระดับ 3: ถอยทัพ/ออกเดินทาง]
🟡 ระดับ 1: เฝ้าระวังและเตรียมพร้อม
เงื่อนไขและตัวชี้วัด
- ปริมาณน้ำฝน: ฝนตกหนักต่อเนื่องสะสมเกิน 24-36 ชั่วโมง
- ข่าวสาร: กรมอุตุฯ หรือเทศบาลประกาศเตือนภัยระดับสีเหลือง ข่าวน้ำท่วมฉับพลันหรือน้ำป่าไหลหลากในพื้นที่
- การไหลของน้ำ: สังเกตท่อระบายน้ำหน้าบ้านเริ่มมีน้ำเอ่อขึ้นมา หรือน้ำในคลองสายหลักใกล้บ้านมีสีโคลนเข้ม แตกฟอง และระดับน้ำสูงขึ้นผิดปกติ
- เช็ครถยนต์ เติมน้ำมันให้เต็มถัง ตรวจเช็คลมยาง
- รวบรวมเอกสารสำคัญ ยาประจำตัว เสื้อผ้าสำรอง และของจำเป็นใส่กระเป๋าอพยพเตรียมไว้ใกล้ประตู
🟠 ระดับ 2: แพ็กของขึ้นรถและย้ายของขึ้นที่สูง
เงื่อนไขและตัวชี้วัด
- มวลน้ำท่วมขัง: น้ำเริ่มท่วมขังบนถนนหน้าบ้านระดับตาตุ่ม (10-15 ซม.) และไม่มีท่าทีว่าจะลดลงแม้ฝนจะซา
- น้ำป่า/น้ำหลาก: มีข่าวว่าพื้นที่ตอนบน (ต้นน้ำ/เทือกเขา) เกิดน้ำป่าไหลหลาก หรือมีการเร่งระบายน้ำจากเขื่อน/อ่างเก็บน้ำเข้าสู่พื้นที่
- ระบบสาธารณูปโภค: ไฟฟ้าเริ่มดับเป็นพักๆ หรือน้ำประปาเริ่มไหลช้า/มีสีขุ่น
- ยกของขึ้นที่สูง (ชั้น 2 หรือเหนือระดับน้ำท่วมครั้งก่อน) หรือใส่ของต่างๆในถุง/กล่องกันน้ำให้มิดชิด หรือของนอกบ้านอาจผูกไว้
- เอากระเป๋าอพยพขึ้นรถยนต์ทันที
- สัตว์เลี้ยง (ถ้ามี) เตรียมพร้อมในกรงเดินทางไปด้วยกัน (หากพาไปด้วยไม่ได้ ห้ามล่าม ห้ามขัง เด็ดขาด)
หากคิดว่าสะดวกหรือควรจะอพยพในระดับนี้ ก็ให้อพยพได้เลย เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงสูงสุด และไม่โดนสถานการณ์บังคับให้ต้องเบียดเสียดหรือไปทิ้งรถไว้บนทางยกระดับ
🔴 ระดับ 3: ออกเดินทางไปนอนปั๊มน้ำมัน/ศูนย์อพยพในทันที
เงื่อนไขและตัวชี้วัดเด็ดขาด
หากเกิดข้อใดข้อหนึ่งในนี้ ให้ถอดปลั๊ก ปิคคัทเอ้าท์ ปิดประตูน้ำ และปิดบ้านให้เรียบแล้ว "แล้วออกเดินทางทันที ไม่ต้องลังเล"
- ตกหนักไม่หยุดในคืนเดียว: หากฝนตกหนักระดับ "มองไม่เห็นทาง" ติดต่อกันเกิน 6 ชั่วโมงในคืนเดียวร่วมกับมีน้ำขังบนถนน
- การระบายน้ำล้มเหลว: น้ำในท่อระบายน้ำหน้าบ้านเริ่มดันพุ่งขึ้นมาเป็นน้ำพุ แสดงว่าน้ำล้นระบบแล้ว
- คำสั่งจากทางการ: เทศบาลหรือหน่วยงานท้องถิ่นประกาศเตือนระดับสีแดง/ให้อพยพ
- ระดับน้ำบนถนนถึงครึ่งล้อรถ: หากน้ำบนถนนหน้าบ้านสูงเกือบครึ่งล้อรถยนต์ (ประมาณ 20-30 ซ.ม.) นี่คือ "โอกาสสุดท้าย" ในการขับรถออกจากพื้นที่อย่างปลอดภัย หากรอจนสูงกว่านี้ รถอาจดับหรือถูกน้ำซัดได้ นี่ยังไม่นับว่าระหว่างเดินทางน้ำอาจขึ้นเร็วหรือเจอน้ำที่สูง ควรตามข่าวระดับน้ำของเส้นทางอพยพด้วย ถ้าเป็นไปได้ออกก่อนโอกาสสุดท้ายย่อมดีกว่า
วรยุทธ์ใต้หล้าตัดสินแพ้ชนะวัดที่ความเร็ว ควรเตรียมกระเป๋าฉุกเฉิน 1-2 ใบ/คน แบบพร้อมหยิบขึ้นรถได้ภายใน 5 นาที
ตัวอย่าง รายการสิ่งของในกระเป๋าฉุกเฉิน
- ของใช้ส่วนตัว: ยาประจำตัว, ชุดปฐมพยาบาล, เสปรย์กันยุง, เสื้อผ้าใส่สบาย 2-3 ชุด, ผ้าเช็ดตัวผืนเล็ก, โน้ตบุ๊ค, โทรศัพท์, พัดพับ, อุปกรณ์พกพาประจำวัน (EDC) เป็นต้น
- เสบียง: ควรเป็นอาหารแห้งที่พกพาสะดวกกินง่าย เช่น อาหารฉุกเฉิน MRE, แคร็กเก้อร์, ฮาร์ดแทค (Hardtack), อินทผาลัมแห้ง, ถั่วพร้อมกิน, อาหารกระป๋อง, เกลือ เป็นต้น และน้ำดื่ม (คำนวณที่ประมาณ 3 ลิตร/คน/วัน) ตามหลักการคือเตรียมสำหรับอย่างน้อย 72 ช.ม.
- เอกสาร & ของมีค่า: บัตรประชาชน, ทะเบียนบ้าน, โฉนด/เอกสารสำคัญ (ใส่ถุงซิปล็อก), เงินสดจำนวนหนึ่ง เป็นต้น
- พลังงาน & การสื่อสาร: Power Bank หรือ Power Station ที่ชาร์จเต็ม, อุปกรณ์ชาร์จ, ถ่านไฟฉาย, ไฟส่องสว่าง, วิทยุพกพา, นกหวีด เป็นต้น
- สุขอนามัย: ทิชชู, ทิชชู่เปียก, แอลกอฮอล์, แปรงสีฟัน, ถุงขยะดำ เป็นต้น
- สิ่งเติมพลังใจ: หนังสือเล่มเล็กๆที่ช่วยผ่อนคลายจิตใจเอาไว้อ่านยามพัก, ไพ่, บอร์ดเกมเล็กๆ เป็นต้น
ข้างต้นเป็นเพียงตัวอย่างทางเลือกเท่านั้น สำคัญที่สุดคือต้องปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับความจำเป็นของแต่ละครอบครัวครับ และเตรียมพร้อมให้อยู่ได้อย่างน้อย 3 วัน (แต่ในความเป็นจริงอาจต้องอยู่เป็นสัปดาห์ บางที่เป็นเดือน) และต้องคิดเตรียมไว้สำหรับกรณีไม่มีไฟฟ้า อินเตอร์เน็ต หรือการสื่อสารถูกตัดขาดด้วย แนะนำ Briar และ Bitchat แอปแชทใช้ได้แม้ไม่มีอินเตอร์เน็ต
🚗 ข้อแนะนำเพิ่มเติมสำหรับการขับรถไปนอนศูนย์อพยพหรือปั๊มน้ำมัน
บางครั้งหากมีศูนย์อพยพการไปที่นั่นได้ก็เป็นการดี เพราะอาจสะดวกกว่า (บางคนก็ไปเช่าบ้านหรือไปเที่ยวต่างจังหวัดเลยหากมีทุนพอ) แต่หากไม่มีหรือไม่อาจไปได้ บางทีก็จำเป็นต้องไปนอนที่ปั๊มน้ำมันขนาดใหญ่ที่เปิดตลอด 24 ช.ม. เหตุผลเพราะปั๊มมีห้องน้ำให้ใช้ และมีร้านสะดวกซื้อตลอด 24 ช.ม. พอที่จะซื้อหาของกินได้ และบางแห่งก็เป็นแคมป์พักทีมกู้ภัยชั่วคราวสำหรับช่วยน้ำท่วมด้วย
- เลือกปั๊มน้ำมันไว้ล่วงหน้า: สังเกตและปักหมุดปั๊มน้ำมันขนาดใหญ่นอกเมืองที่อยู่ในพื้นที่สูงไว้ล่วงหน้า 2-3 แห่ง ปั๊มที่มีอาคารพาณิชย์ร้านสะดวกซื้อ หรืออยู่บนเนิน หรือปั๊มริมทางหลวงพ้นเขตน้ำท่วม (พ้นออกไปไกล สายส่งสินค้ามักไม่ขาด)
- กฎทองคำของการขับรถลุยน้ำ: หากต้องขับรถผ่านจุดที่มีน้ำขังให้ใช้เกียร์ต่ำสุด (L หรือ เกียร์ 1) และปิดแอร์ (ป้องกันการดูดน้ำเข้า) ห้ามถอนคันเร่งหรือหยุดรถกลางน้ำ เพราะถ้าน้ำเข้าท่อ รถดับคือจบ
- การนอนในรถยนต์: จอดหันหน้าออกเสมอเพื่อเตรียมออกตัวหากจำเป็น แนะนำให้เตรียมมุ้งครอบหน้าต่างรถยนต์เอาไว้เสมอเพื่อความสะดวก ใช้กันยุงโดยแง้มกระจกนอน เพื่อให้อากาศไหลเวียน สำหรับรถยนต์น้ำมันกรณีนอนยาว ห้ามติดเครื่องยนต์นอน เพราะไอเสียจะซึมเข้ามาทำให้เสียชีวิตได้ ควรเตรียมพัดลมพกพาเอาไว้จะดีกว่า สำหรับรถยนต์ไฟฟ้าได้ยินว่าสามารถเปิดแอร์นอนได้ แต่ต้องตรวจสอบระดับแบตเตอร์รี่ให้ดี และอุปกรณ์เสริมอื่นๆ เช่น แผ่นบังแสง, หมอน, ผ้าห่ม เป็นต้น ที่สำคัญคือต้องเลือกทำเลที่ปลอดภัยและเฝ้าระวังอันตรายจากการโจรกรรม เตรียมอุปกรณ์ป้องกันไว้ตัวใกล้ๆมือ
- ทัศนคติเชิงยุทธศาสตร์: "อพยพเก้อ ดีกว่าอพยพไม่ทัน" อย่ากลัวการอพยพเก้อ การขับรถไปนอนปั๊มน้ำมันหรือศูนย์อพยพเล่นๆสักคืนสองคืนแล้วพบว่าน้ำไม่ท่วม ถือเป็นการซ้อมใหญ่และเป็นการซื้อความปลอดภัยในราคาที่ถูกที่สุด เพราะการรอจนน้ำท่วมมิดล้อรถแล้วค่อยคิดจะหนี คือความเสี่ยงที่ที่แพงเกินไป
ยุทธศาสตร์การเอาชีวิตรอดในยามเกิดภัยพิบัติ ไม่ได้วัดกันที่ว่าใครทนอยู่ในบ้านได้นานที่สุด แต่วัดกันที่ใครประเมินสถานการณ์ได้เด็ดขาดและถอยทัพได้รวดเร็วที่สุด ผมเข้าใจว่าไม่มีใครอยากทิ้งบ้าน ผมก็เหมือนกัน แต่หากน้ำท่วมจริง ยังไงบ้านก็โดนท่วม (ซึ่งของต่างๆถูกยกสูงหรือใส่ถุงมิดชิดแล้ว) แต่การอพยพออกมา อย่างน้อยรถก็ไม่โดนท่วม และคนก็ปลอดภัยด้วยครับ
เว้นแต่บ้านบนที่สูงหรือบ้านหลายชั้นที่น้ำท่วมไม่ถึงชั้นบนๆหรืออยู่ตึกสูง และไม่มีรถต้องห่วง ก็อาจปักหลักที่บ้านได้ แต่ก็จำเป็นต้องเตรียมเสบียงและของใช้ให้พร้อม เพราะไฟฟ้าและประปาอาจถูกตัด ระบบห้องน้ำก็อาจใช้ไม่ได้ และการสื่อสารก็อาจตัดขาด สายด่วนต่างๆอาจโทรไม่ติด การปักหลักจึงต้องเตรียมพร้อมอย่างมั่นใจจริงๆ เพราะเสบียงใหม่อาจเข้าไม่ถึงเลยอย่างน้อย 3 วันแรกไปจนถึงตลอดช่วงน้ำท่วม แต่การอพยพก็ยังเป็นทางเลือกที่ต้องคิดไว้ด้วย เผื่อการรักษาเจ็บป่วยฉุกเฉิน เพราะหากออกจากบ้านไม่ได้จะเสี่ยงมาก
ภาวะโลกเดือดในตอนนี้ เสี่ยงเกิดน้ำท่วมฉับพลันได้ตลอด หลังจากนี้ไปการเตรียมพร้อมรับมือ เป็นสิ่งที่จำเป็น เมื่อถึงเวลา เตรียมกระเป๋าฉุกเฉินให้พร้อม เพราะในสภาวะวิกฤต "ความเร็วและการตัดสินใจที่เด็ดขาด" คือสิ่งเดียวที่จะทำให้ท่านและคนที่ท่านรักปลอดภัย
เหล่านี่ก็เป็นแนวทางหนึ่งที่อยากนำมาแบ่งปันกันครับ เผื่อจะเป็นประโยชน์ และอาจใช้เป็นแผนในการตัดสินใจได้ครับ
ขอให้ทุกท่านโชคดี ปลอดภัย และระวังเรื่องการเดินทางด้วยนะครับ
การเตรียมพร้อมอาจจ่ายแพง
แต่ความไม่พร้อมจ่ายแพงกว่าเสมอ
แถม
ควรซื้ออุปกรณ์สำหรับทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลดเตรียมไว้ก่อนน้ำท่วมเลย เพราะหลังน้ำท่วมจะหาซื้อยากมาก แพง และของหมด แนะนำให้มีค้อนยางเอาไว้ด้วย เผื่อใช้ทุบเคาะเพื่อเปิดประตูไม้ที่บวมน้ำ ประตูจะได้ไม่แตกหัก และปลั๊กพ่วงยาวควรเตรียมไว้สำหรับกลับมาทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลด (เอาปลั๊กพ่วงในบ้านสักอันขนไปพร้อมกระเป๋าฉุกเฉินเลยก็ได้)
หากบ้านไม่มีที่สูงและหากล่องกันน้ำไม่ได้ การใส่ถุงมัดไว้ก็พอจะช่วยได้บ้าง แต่เพื่อความมั่นใจควรมัดถุงแบบสองชั้น เมื่อกลับมาหลังน้ำท่วมจะได้ถอดทิ้งแค่ชั้นนอกที่เปื้อนโคลน
เก็บของใส่ถุงเอาไปไว้ก่อนน้ำท่วม
ดีกว่าเก็บของใส่ถุงเอาไปทิ้งหลังน้ำท่วม
เว็บไซต์สำหรับตรวจสภาพอากาศ จราจร และน้ำท่วม
- https://www.thaiwater.net/new4all
- https://twa.thaiwater.net/th/map/basic
- CCTV และ รายงานพิกัดน้ำท่วมจากกรมทางหลวง https://hdms.doh.go.th/dashboard หรือ https://traffic.longdo.com หรือ กทม. ที่ https://cpudapp.bangkok.go.th/bmatraffic
- https://www.windy.com ดูเรด้าร์ฝน
- เรดาร์ฝนของกรมอุตุนิยมวิทยา https://weather.tmd.go.th (หรือแอป Thai Weather)
- Google Flood Hub https://sites.research.google/floods
- https://world.tehx.dyndns.info/
สายด่วนฉุกเฉินที่ควรทราบ
- 1784 ปภ. (กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย) ขอความช่วยเหลือ/อพยพ หรือ Line ปภ. @1784DDPM
- 1669 เจ็บป่วยฉุกเฉิน - สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.)
- 199 (ดับเพลิงและกู้ภัย) เหตุอัคคีภัย รวมถึง การจับงูและสัตว์มีพิษที่เข้ามาในบ้าน
- 1586 กรมทางหลวง / 1146 กรมทางหลวงชนบท (สอบถามเส้นทาง)
- 1129 กฟภ. (ไฟฟ้าต่างจังหวัด) / 1130 กฟน. (กทม.-นนทบุรี-สมุทรปราการ)
- สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ปรึกษาฟรี 24 ชั่วโมง สำหรับคนที่เครียด กังวล
บทความแนะนำให้อ่านเพิ่มเติม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น